نظام صنفی کارهای کشاورزی شهرستان محلات
هویت بخشیدن به کشاورزان زحمت کش
۱۳٩۱/٢/۳٠
پروژه ی علمی درمورد گل میخک ... نظرات() 

 

تاریخچه،گیاهشناسی  وکلیات

1- تاریخچه وگسترش

       میخک(Dianthus caryophyllus)ازتیره Caryophyllaceae  بیش از2000سال است که بدست بشرکاشته می شودواحتمالاً ازواژه Coronation به معنی"  تاجگذاری" ،گرفته شده است وشاید به این دلیل باشدکه اساطیر یونان تاج گلی ازمیخک برای قهرمانان درست می کرده اند.نام Dianthus توسط تئوفراستوس  فیلسوف نام آشنای یونانی در300 سال قبل ازمیلاد با ترکیب دوکلمهDios(به معنی خدا )وanthus (به معنی گل)معرفی شده است. سپس لینه نام علمی Dianthus caryophyllus  را برای  این گل انتخاب کرد.میخک به  منطقه مدیترانه تعلق دارد.گونه بومی آن درفصل بهار بعلت افزایش طول روز و دما،گل می دهد .

 

عکس

برای اطلاعات بیشتر ادامه مطلب راکلیک کنید


       بشر از قرن شانزدهم روی اصلاح میخک  کار کرده است .دالمایس Dalmais)) گلکار فرانسوی اولین میخک با گل دهی ممتد را در سواحل مدیترانه ای ریویرا(Riviera)اصلاح وتولید کرد .شدت نور وسایر شرایط محیطی در این منطقه برای تولید میخک ایده آل است .در حال حاضر نیز کشت وتولید میخک در این مناطق ادامه دارد .دراواسط قرن 19به نژادگران در ایالات متحده آمریکا انواع امریکایی یا استاندارد میخک را معرفی نمودند که کولتیوار Sim"" نیز از آن جمله می باشد. کولتیوار William sim که در سال 1938 یا 1939 توسط William sim  تولید شد،بزرگترین وبهترین خدمت به بازار گل محسوب می شود.برخی از متخصصین میخک ویلیام سیم را به عنوان بهترین رقم معرفی شده تا به امروز می دانند. واریانتاها اسپورتهای جدیدی از این رقم هر ساله در دنیا عرضه می شود.  

       تا دهه1980 تولیدگل بیشتر به کشورهای مصرف کننده اصلی مثل ایالات متحده ، ژاپن وآلمان محدود می شد،

ولی به تدریج کشت وکار این گل در کشورهایی که زمینه تولید درآن پایین تر بود شروع شد. بطوری که در حال حاضر عمده ترین کشورهای تولید کننده میخک عبارتند از: کلمبیا ، فلسطین اشغالی،کنیا واسپانیا . میخک های تولیدی در این کشورها به سمت کشورها ومناطق شمالی تر حمل می شوند. به طوری که قسمت اعظم میخک های مورد نیاز بخش های شمالی آمریکا وارداتی هستند.

1-1 آمار گل شاخه ای میخک در سال1381 در ایران :

       با نگاهی به آمار تولید گل شاخه ای میخک در سال 1381(جدول شماره 1 ) می بینیم که از حدود 90 هکتار مزرعه میخک موجود در کل کشور، بیش از 88 هکتار آن در استان های  مرکزی وتهران قرار دارد .از 2 هکتار باقی مانده یک هکتار آن در استان خراسان وجود داشته و25 استان دیگر تنها یک هکتار از مزرعه تولید گل میخک را به خود اختصاص داده اند.تمرکز وتجمع مزارع تولیدی در یک استان ویا یک منطقه مزایا ومعایبی را در بر دارد. از مزایای آن استفاده بهینه وموثر از امکانات ،تجارب ونیروهای متخصص، دسترسی سریع وارزان به مراکز فروش محصول ، برنامه ریزی مدیریت وهدایت موثر مجتمع ها ومزارع تولیدی را می توان نام برد . اما مشکلات ومسائلی که ممکن است در چنین شرایطی ایجاد شود عبارت از : گسترش سریع وراحت آلودگی ها وآفات ،دوری از برخی بازارهای مصرف وافزایش هزینه های حمل ونقـل، خطرات وهزینه های ناشی از تغییرات شدید اقلیمی ، مشکلات احتمالی ناشی از تغییرات اجتماعی، سیاسی وگسترش محدوده های شهری وصنعتی می باشد . با رعایت شرایط اقلیمی کشور ، استان های سردسیری مثل استان های شمال غرب کشور برای تولید تابستانه میخک مناسب تر هستند ، در صورتی که استان های جنوبی مناسب تولید محصول زمستانه هستند .هر چند که بسیاری از نقاط کشور با احداث گلخانه وایجاد شرایط مناسب تولید ،استعداد لازم برای تولید اقتصادی این محصول را دارا هستند ، ولی یک گلکار موفق کسی است که با دور اندیشی بهترین اقلیم  ومنطقه را با رعایت جوانب دیگر مثل بازار ،حمل ونقل، امکانات تولید وغیره انتخاب نماید.  

جدول شماره 1- آمار گل شاخه ای میخک درسال 1381

 

 

ردیف

 

 

 

 

نام استان

مساحت فضای

باز

(m2)

مساحت

زیر

پوشش

گلخانه ای

(m2)

کل سطح

زیر کشت

(m2)

 

 

میزان تولید

(شاخه)

عملکرد

(شاخه بر متر مربع)

تعداد

تولید

کننده

(نفر)

1

آذربایجان شرقی

_

1650

1650

156500

94

5

2

آذربایجان غربی

500

100

600

_

_

_

3

اردبیل

_

10

10

500

50

_

4

تهران

19486

394460

413946

44351370

110

82

5

چهارمحال بختیاری

100

_

100

2000

20

1

6

خراسان

1500

9500

11000

2200000

200

6

7

سمنان

_

900

900

114000

127

1

8

فارس

950

1900

2850

342000

120

_

9

گیلان

_

700

700

4000

7/5

1

10

مرکزی

_

470000

470000

68000000

144

_

11

همدان

500

_

500

100000

200

2

جمع کل

23036

879220

902256

115270370

127

98

2-مشخصات گیاه شناسی

      میخک گیاهی  چندساله می باشدکه دارای برگهای  خطی(Linear) تانیزه ای(Lance)، طول برگها 13-5/1

سانتیمتر،برگهامتقابل وساده ،برگهاسبزمتمایل به خاکستری،باریک،پایدارومقاوم است.

کاسه گل از5کاسبرگ به هم پیوسته ساخته شده،زیرکاسه گل کاسه کوچک ضمیمه(Calicule) وجوددارد.

عمرگل:4هفته،دامنه رنگ گلها درمیخک وسیع است.

رنگ گل ها:سفید،صورتی،قرمز،بنفش و......

قطرگل ها 3 تا5 سانتیمتراست.

ارقامی ازگل های دارای سایه هاازرنگ قرمزوصورتی نیزوجوددارند.رنگ دلخواه را می توان بارنگ زدن گل های سفید ایجادکرد.

عطرخاص گل میخک وعمرگلدانی(Vaselife) طولانی ، ازدیگرویژگی های متمایزاین گل درمقایسه باسایرگلهااست.

جام گل ازپنج گلبرگ تشکیل یافته که لبه آنهابه سمت خارج برگشته ودندانه داراست.جام گل درمیخک حقیقی نبوده وازتغییرشکل نافه گل حاصل شده است که به آن گلبرگ نما (tepal) گفته می شود که تعداد آن درکولتیوارهایی ازمیخک به 60 عدد می رسد.

گل آذین گرزن دوسویه،گلها نر- ماده،گرده افشانی بوسیله حشرات انجام گرفته(آنتوموفیل) وخودبارور(اتوگام) می باشند.

شاخه گل دهنده درمیخک به یکی ازدوشکل می تواند باشدیاجوانه های گل که روی شاخه های کوتاه جانبی تشکیل شده حذف می گردندتابه یک گل انتهایی اجازه بزرگ شدن داده شود(نوع استاندارد)یااینکه جوانه گل انتهایی درمراحل اولیه حذف می گرددتاباعث تحریک بیشتررشد درگلهای جانبی گردد که این عمل باعث تولید یک ساقه گل دهنده مرکب می گردد،(نوع مینیاتور یااسپری).

اغلب میخکها دیپلوئید می باشند(30 =2n ) انواع تتراپلوئیدآن دارای گلهای بزرگتری بودوساقه محکم ترازانواع دیپلوئید تولید می کنندامابه علت باروری کمتربه ندرت کشت می گردند.[10]

1-2 منشاء وتنوع ارقام درگل میخک

     جنس  Dianthus  با حدود 300 گونه یکساله ،دو ساله وچند ساله بومی نواحی مدیترانه ای ،جنوب اروپا تا آسیای مرکزی است.سه گونه از این جنس در گلکاری اهمیت زیادی دارد.گونه D.caryophyllus بعنوان میخک استاندارد در تولید گلهای شاخه ای استفاده می شود .گونهD.carthusianorum به ارتفاع حدود60 سانتیمتر بعنوان گیاه گلدانی استفاده می شود.

گونهD.barbatus باگلهای ریزخوشه ای به عنوان گل شاخه ای وباغی مورد استفاده قرارمی گیرد.

برای تولیدگلهای شاخه ای ازگونه اول وسوم بیشتراستفاده می شود،ودرحال حاضربیشترارقام تجاری میخک مربوط به این دوگونه هستند.

1-2-2 تیره گل درمیخک

       تیره میخک به راسته سانتروسپرمال وزیرراستهCaryophyllales تعلق دارد.گیاهان این راسته دارای دانه هایی باجنین خمیده ونعل اسبی شکل است که نام سنتروسپرمال رانیزازآن گرفته اند.این راسته دارای چندین زیرراسته است.

مشخصات تیره میخکCaryophyllaceae

     گیاهانی علفی وبوته ای هستند وگاه باانشعابات وشاخه های فشرده بوته های بالشتکی یاکوسنی شکل راتشکیل می دهند. برگهاساده بدون دندانه، باریک،کشیده یادرفش مانند،دارای گوشوارک ویافاقدآن است.درگیاهان این تیره برگهامعمولاً فاقددمبرگ هستند ودرقاعده بهم متصل وساقه درمحل اتصال آنها متورم وبرجسته می شوند.گل آذین عموماً گرزن دوسویه باگلهای نرماده،گاهی نیزتک جنس ویاپلی گام هستند.

گلپوش ساده یامضاعف،کاسه دارای 5 قطعه آزادیاکم وبیش بهم ییوسته، جام گل همیشه آزاد،گلبرگها ناخنک داریابدون آن جام درسطح درونی ودرناحیه گلو دارای زایده ای ناخنکی است که ازکاسه قابل تشخیص است. تعداد پرچمها متغیروبرابر باقطعات سایرحلقه ها یاکمترازآنها است.

مادگی دارای تخمدان زبرین یانیمه زیرین مرکب از1تا5 برچه به هم پیوسته است.

 

2-2-2 جنس های تیره میخک درایران

1- جنس دیافانوپترا

     گیاهان نیمه چوبی، کوتاه باشاخه های سفید عاجی،بند بندی درناحیه بندها بسیارضخیم،دارای برگهای متقابل ،خطی ودرانتها مدور.کاسه گل درقاعده برآمده ولوله ای درانتها فشرده، گلبرگها صورتی،پرچمها10 عدددارای میله های نازک ونخی .تنهاگونه این جنس دیافانوپتراخراسانیکا است که محل رویش آن رباط سفیدبین مشهد وتربت حیدریه درخراسان ذکرشده است.

2- جنس وله زیا

گیاهانی یکساله،کم وبیش کرکدار،دارای برجستگی های غده ای شکل درسطح اندام باشاخه های محکم وبرگهایی باریک وخطی ونوکدارهستند وگلهایی صورتی بادمگل کوتاه دارند.کاسه گل فاقدکاسبرگ،گلبرگها ناخنک داراست.این جنس نیز فقط یک گونه به نام وله زیاریژایدا دارد که درتهران واطراف آن می روید.

 

3- (دیانتوس)

     گیاهانی یکساله یا چند ساله ،با برگهای کامل، معمولاً نازک و گندمی هستند.کاسه گل لوله ای با رگبر گهای متعدددر راس دارای دندانه و در قاعده بین2تا16 برگه فلسی محصور شده است.

گلبرگها کامل،دندانه دار یا کنگره دار هستند.میوه به صورت کپسول است.این جنس24 گونه دارد که در آذربایجان ،شمال وارتفاعات البرز ونواحی جنوبی وشرقی ایران می روید .

4- جنس تونیکا

     گیاهان علفی ،بدون کرک ،محکم،دارای گلهای کوچک وبرگهایی باریک مشابه برگهای جنس میخک است . این جنس با جنس میخک فقط در گلبرگها اختلاف دارد که بطور نا محسوس وبه تدریج کشیده وباریک وبه زبانک منتهی می شود .این جنس 3 گونه داردکه درزمینهای شنی ورسی ارومیه ،خوی،صوفیان ،ارتفاعات ودامنه های دره چالوس می رویند.

5- جنس کلروسکیا

      گیاهانی یکساله،مشابه جنس تونیکا ولی در گلهای مجتمع در کاپیتول یا گل آذین سر مانند و همچنین در کاسه فلسی و متورم که دارای دو فلس با 15 رگبرگ است با آن تفاوت دارد.در این جنس فقط یک گونه کولروسکیا پرولیفرا را در آذربایجان و در قره داغ ذکر کرده اند. 

6- جنس گل صابونی

       گیاهان یکساله یا چند ساله ،پایا یا در پایه چوبی ،گلها صورتی ،بندرت سفید رنگ و دارای برگهای کامل هستند.کاسه گل استوانه ای یا پهن دراز استوانه ای و دارای تعدادی رگبرگ است .جام در ناحیه گلو برهنه یا فلس دار است. تعداد  پرچمها10عدد است .دانه ها قلوه ای شکل یا تقریباً کروی است و دارای ناف حاشیه ای هستند.این جنس در ایران دارای 7گونه است که در نواحی بین رشت و قزوین می رویند.

7- سایر جنسها

      از دیگر جنسهای این تیره می توان به موارد زیر اشاره کرد :جنس آنکیروپه تالوم،جنس ژیپسوفیلا، جنس آلوکروزا،جنس چوبک،جنس سلین. 

3-2 میخکیان

      میخکیانCaryophyllaceae)) خانواده ای از گیاهان دو لپه ای((Dicotyledon از راسته کاریوفیلالس

( (Caryophyllales است.میخک ها خانواده بزرگی با88 سَرده(جنس) و حدود2000 گونه است.

     میخکیان خانواده ای است از گیاهان علفی که در سراسر جهان یافت می شود. گونه های اصلی آن میخک ،قلیانک (سیلن) ومیخک آتشی است .گیاه جغجغک نیز از همین خانواده است.بسیاری از گونه های میخک ها گل های تزئینی به شمار می آیندولی بسیاری نیز به عنوان علف هرز می رویند.

طبقه بندی علمی    فرمانرو:یاسلسله گیاهان           دسته:گیاهان گلدار

رده:دولپه ای ها      راسته:کاریوفیلالس          خانواده:        میخکیان

ژوس

1-3-2 میخک آتشی

       میخک آتشی یک گل وحشی ازراسته کاریوفیلالس(Caryophyllales)،خانواده میخکیان(Caryophyllaceae) وسَرده(جنس) قلیانک ها(Silene)  است.میخک آتشی دارای پنج گلبرگ کوچک دوشاخ بارنگ سرخ زیبا است.این گل بطور وحشی در دشت های جنگلی آمریکای شمالی می روید.

طبقه بندی علمی

فرمانرو: گیاهان

دسته:گیاهان گلدار

رده:دولپه ای ها

راسته:کاریوفیلالس

خانواده:  میخکیان

سَرده:قلیانک ها

 

4-2 میخک فضای آزاد Dianthus barbatus

        میخک فضای آزادیا میخک چمنی با داشتن گل های قرمز منظره زیبایی را ایجاد می کند.تکثیر آن بوسیله بذر و روش رویشی انجام می شود.

قرنفل یکی دیگر از گیاهان خانواده میخک است که دارای رنگ های متنوع و نهنج بر جسته است و بطور کامل خصوصیات کاریوفیلاسه را داراست.

3- کلیات

1-3 شرایط محیطی:

       این گیاه به خاک بازهکش خوب ونورکامل نیازدارد ونیازنوری ودمایی آن به شرح ذیل است.

 1. نور: نوردرسرعت رشدوگلدهی میخک بیشترین تأثیررادارد

حدود2000FC=21/5klx حداقل نیازمیخک جهت فتوسنتزاست که دراکثرنقاط دنیامیزان نور حدود150klx  می باشد.درصورت بالا بودن شدت نورسایه دهی مصنوعی درتابستان ضروری است.

2.دما: بهترین دماحدودحداقل10درجه سانتیگراددرشب ها می باشدو البته دمای روز باید6- 5 درجه بیشترازدمای شب می باشد.همچنین خنک کردن گلخانه درساعات 16- 9 همراه باتهویه ونیزتزریق co2  درفصل زمستان ،بایستی انجام گردد.

2-3 ازدیاد:

      ازدیاد میخک ازطریق قلمه های ساقه به طول 15-10 سانتیمتر با 5-4 جفت برگ که ازگیاهان عاری از بیماری تهیه شده است صورت می گیرد. قلمه هادرمدت 21 روزدر15 درجه سانتیگرادریشه دارمی شوند. فاصله قلمه ها5 سانتی مترومه افشانی هر8-4 دقیقه به مدت 10 ثانیه درروزهای گرم وآفتابی انجام می شود.

آزمون نتایج برای جلوگیری از تکثیر جهش یافته هایی که دارای گلهای بد شکل وباروری کم می باشند یا حالت برگشت به انواعی که فقط در طول روز بلند گل می دهند ضروری می باشند.

3-3 کا شت

      کشت دو ساله میخک متداول ترین روش کشت میخک استاندارد است.خاک شنی لومی یا لومی شنی مناسب است وزهکشی تاعمق 30سانتی متری ضروری است . برای میخک ph کمی اسیدی تا نزدیک به خنثی مطلوب است واگر ph اسیدی باشد با آهک واگر بالا باشد با گوگرد وکودهای اسیدی اصلاح خاک صورت می گیرد.

      معمولاً 200  شاخه در متر مربع در محوطه کشت را به عنوان حداکثر بازده تولید در هر زمان خصوصاً در اواسط زمستان درنظر می گیرند.ازآنجایی که هر گیاه 6-4 شاخه گل دهنده تولید می کند فاصله منطقی کاشت ،45-35 گیاه در متر مربع برای کاشت گیاه دو ساله می باشد .

      درهرمترمربع5 تا 7گیاه کاشته می شود.بایستی توجه داشت این گیاه دارای گونه ها وواریته های متعددی  می باشد وهمگی آنها با گرامینه های زینتی ،پامچال، بومادران زینتی هماهنگی خاصی دارند. عمل تقسیم بوته وهمچنین تهیه قلمه از قسمتهای انتهایی انجام می گیرد و در خاک مخلوط 5/4 تورب و5/1 ماسه کاشته می شود .

اندازه:ارتفاع بوته 15 تا 30 سانتی متر ،

فاصله کاشت 30 سانتی متر                                                                                                       جدول(1-1)

محل: آفتابی

خاک: مرطوب،حاصلخیز

حساسیت :مقاوم به سرما

کاربرد:حاشیه ها،گل بریده،باغچه های سنگی

ازدیاد:تقسیم بوته،تهیه قلمه

زمان گلدهی:اواسط اردیبهشت تا انتهای مرداد

زمان کاشت :فروردین وشهریور

زمان تقسیم بوته:فروردین واسفند    

بسترهای کشت ،به عرض یک متر وطول 35-30 متر است.

 4-3 سربرداری وهرس میخک

      سربرداری وهرس میخک به منظور تنظیم وکنترل زمان گلدهی وافزایش کیفیت گلهای تولیدی انجام  می شود  ارقام اسپری بدون سربرداری تولید شاخه های جانبی می کنند وکمترسربرداری می شوند، درصورتیکه ارقام استانداردبراحتی تولید شاخه های جانبی نمی کنند ونیازمند سربرداری هستند. برای جلوگیری ازانتقال بیماریها، عمل سربرداری بادست انجام می گیرد.

چهارروش سربرداری درمیخک های استاندارد وجوددارد:

1- سربرداری منفرد

      بعداز3 تا 4 هفته اززمان کاشت قلمه ها، عمل سربرداری باقطع بخش انتهایی شاخه اصلی انجام می شود، که دراین حالت4 تا5 شاخه جانبی تولیدخواهد شد. درگیاهان حاشیه ردیفهاکه ازنوربیشتری برخوردارهستند تعدادچهارشاخه جانبی ودرگیاهان داخل ردیفها سه شاخه جانبی نگهداری شده وبقیه هرس می شوند.نگهداری تعدادزیادشاخه جانبی بااینکه برعملکردمحصول می افزاید ولی ازکیفیت گلهای تولیدی می کاهد.روش سربرداری منفردگلدهی سریع را موجب می شود ولی دراین حالت گیاهان همه دریک زمان به گل می نشینند.

2- سربرداری باقطع شاخه

     دراین روش عمل سربرداری مثل روش قبلی انجام می شود تاشاخه های جانبی تولید شوند، بعدازحدود 7 – 5 هفته که شاخه های جانبی به طول مناسب می رسند، اندازه شاخه های جانبی باهرس به نصف تقلیل می یابد. دراین روش باعملکرددربرداشت اول کم می شود، ولی یکنواختی تولیددرطول سال افزایش می یابد.

3- سربرداری دوگانه

     ازاین روش کمتراستفاده می شود چون عملکرد دریک زمان خیلی بالا می رودوهمچنین مشکل تولید شاخه های ضعیف بعدازبرداشت وجودخوا هد داشت. برای انجام این نوع سربرداری حدود 5 هفته بعد از سربرداری اول که اندازه شاخه های جانبی به 13- 10 سانتیمتر می رسد، سربرداری دوم برروی این شاخه ها بعمل می آید.

4- سربرداری منفرد همراه باسرزنی

      شبیه روش قبلی است وتنها فرق آن این است که درسربرداری دوم تنها قسمت خیلی کمی ازانتهای شاخه برداشت می شود. درمورد شاخه های بزرگتر این عمل بمدت دوماه انجام می گیرد. این روش تولید محصول را در یک مزرعه بزرگ یکنواخت تر می کند.

      درصورتیکه درفصل تابستان حفظ دمای گلخانه درحد بهینه مشکل ویا اقتصادی نباشد، دراین حالت تمام گیاهان درارتفاع 25 تا30 سانتیمتری سرزنی شده ویا به تدریج هرس می شوند، تاازتولید محصول ناخواسته درتابستان جلوگیری شودوگیاهان برای تولید بالا دردوره بعدی آماده شوند.     

جدول1-1 الگوهای فاصله گذاری در میخک

عرض گلخانه(cm)

تعدادبسترهای کاشت

(عرض بستر (cm

تعدادراهروها

(عرض راهرو(cm

تعداد گیاه درهرمتر مربع از بستر

تعداد گیاه در هر1000 متر مربع از گلخانه

640

(115) 4

(45)4

8/34

22272

640

(100)4

(60)4

7/46

25685

640

(100)4

(60)4

0/35

19250

640

(100)4

(60)4

0/35

19250

750

(90)5

(90)5

4/44

23088

5-3 آبیاری

       اوایل دوره رشد در آب و هوای گرم روزی چند باروهر بار چند دقیقه ،بسته به شرایط آب و هوایی آبیاری بارانی تا5 روزوبعدبادفعات کمتری صورت می گیرد.آبیاری منظم ومعمولی وعمیق خاک ازهفته سوم آغاز می شود. بطورکلی خاک باید همیشه مرطوب باشدو تناوب آبیاری در زمستان هر 2 هفته و در تابستان هر 3-2 روز یکبار باشد.

6-3 کنترل گلدهی

      1- میخک وقتی از 6 جفت برگ برخوردار گردید؛آمادگی انتقال از فاز رویشی به فاز زایشی را دارد.گیاهانی که تحت تأثیر شرایط نوری زیر 8 ساعت رشد می کنند از ساقه های بلند تر و تعداد شاخه های فرعی و جانبی بیشتری برخوردارند.ولی آنهایی که در دوره نوری زیر 16 ساعت رشد می کنند ساقه کوتاهتر وشاخه جانبی کمتری دارند.

نوردهی دربعضی ارقام درتسریع زمان گلدهی گیاهان مفید است بیشترین تعداد گل در ارتفاع 25-15 سانتی متری ساقه قرار دارد.

    2- هرس بیشتر در میخک های یکساله انجام می شود ونباید دیرتر از فصل تابستان صورت گیرد.هرس معمولاً باماشین برقی ازارتفاع30-25 سانتی متری انجام می دهند.یک هفته قبل از هرس و4-3 هفته بعداز هرس به آبیاری نیازنداریم تارشدتحریک شود.گیاهان دوساله به ندرت هرس می شوند ولی درصورت هرس از50-45 سانتی متر باید صورت گیرد.

7-3 حذف جوانه های گل

        این عمل در ارقام استاندارد میخک (تک گل) با حذف جوانه های جانبی پایین(6 گره زیر جوانه انتهایی) صورت می گیرد،بهترین زمان برای انجام آن زمانی است که قطرجوانه گل انتهایی 15 میلیمتر باشد.عمل حذف جوانه ها زمانی آغاز می شود که جوانه ها به راحتی قابل حذف کردن باشند ،هر چند این کار سنگینی در پرورش میخک های استاندارداست ،ولی انجام آن لازم و ضروری است.در انواع اسپری،جوانه انتهایی حذف می شود تا گلهای جانبی یکنواخت تر شوند.حذف جوانه انتهایی برای به گل نشستن جوانه های جانبی ،در انواع استاندارد میخک نیز انجام پذیر است .حذف جوانه انتهایی با گلدار شدن همزمان جوانه های جانبی، باعث عملکرد بالا و تولید یکنواخت تر خواهد شد ولی در عوض از کیفیت و اندازه گل ها کاسته خواهد شد.[12]

1- درجه حرارت روزانه و شبانه (دما)

      در آزمایشی ،با استفاده از دمای مشابه اتاق ، رقمSim  سفید و رقم Gayety قرمز بصورت کنترل شده و دردمای حدود 5/15،5/18،21 و 24 درجه سانتیگرادکشت گردیدند.تمام گیاهان درطول دوره گرما دهی ازدمای شبانه 11 درجه سانتیگراد برخوردار بودند.این درجات دما تقریباً برای مدت 9 ماه از سال ثابت نگه داشته شدند اگر چه در تابستان انجام این کار مشکل بود .نتایج چنین می نمود که با کاهش دما از 24 درجه سانتیگراد به 15 درجه سانتیگرادوزن ترگلهای بریده،شدت رنگ گلها، فاصله میان گره ها ، اندازه  گلها ،پهنای برگها و استحکام ساقه هابیشترشده بود.درعین حال درصد ماده خشک و عمر پس از برداشت کاهش یافت و گل دادن نیز به تأخیر افتاد.شواهد نشان داد که دمای تابستانه بالاتر ،شاخه زایی را کاهش داده و در نتیجه میزان محصول گل در زمستان کاهش می یابد.همچنین مشخص گردیدکه تنظیم درجه حرارت گلخانه با تابعیت از میزان نور و انرژی خورشید (کم وزیادشدن تدریجی دمادرشب وروز)نتیجه بهتری نسبت به کم و زیاد شدن ناگهانی در شب یا روز خواهد داشت.

بااینکه بین ارقام مختلف میخک ازلحاظ میزان حساسیت به دماونوراختلاف وجوددارد،ولی اکثر ارقام درشرایط دمای خنک وطول روزهای بلند گلهای مرغوبتری تولیدمی کنند.

بهترین دمای پیشنهادی برای میخک ها جهت تولید گلهای مرغوب  10C  درشب و 13C  تا 16C  درجه سانتیگراددرروزاست.باوجودیکه گل انگیزی دردماهای پایین(50C  ) تسریع می شود ولی نمو گل ازسرعت کمتری برخورداراست.بعنوان مثال زمان لازم ازموقع گل انگیزی تاظهورجوانه گل 40روز در 10C   و17 روزدر20C  است.

در10C رشدونموجوانه گل ورسیدن آن به مرحله شکوفایی درعرض10 روزودردما ی20 Cدرمدت 33روز انجام می گیرد.بایدتوجه داشت افزایش دما به بیشتراز16 C تأثیرمعکوسی درکیفیت گلهادارد وباعث کم شدن قطرگلها می شود. کاهش دمابه زیردمای مطلوب کیفیت گل هاراافزایش داده اما عملکرد کاهش یافته ،رشد کندشده وعارضه شکافتگی کاسبر گ افزایش می یابد. دماهای بالای حدمطلوب برعملکرد محصول افزوده ، دوره رشدوتولیدراکم کرده وباعث شاخه های ضعیف،گل های کوچک شده وکیفیت ضعیف رنگ گل ها راموجب می گردد.

1- تهیه قلمه

     درگلخانه های تجاری سه منبع اصلی برای تهیه قلمه وجوددارد،درابتداازشاخه های جانبی گلدهنده قبل ازبریدن گل ویا درحین بسته بندی گلهای بریده استفاده می شود؛ دراین حالت، شانس کمی برای گزینش جهت مقاومت دربرابربیماریهاوجوداشت وقلمه هادراواسط زمستان بسیارکوچک ودرسایرفصل ها بسیاربزرگ بودند.این عدم یکنواختی قلمه ها واحتمال وجودبیماری های پژمردگی کم کم باعث شد که این نوع قلمه گیری کمترمورد توجه قرارگیرد.

منبع دوم،تهیه قلمه ازبسترهای تولیدمی باشدکه دراواخربهارپس ازبریدن گلها صورت می گیرد قلمه های بزرگ ویکنواخت رامی توان ازاین روش بدست آورد ولی لازم است که بستر تولیدعاری ازبیماریهای پژمردگی بوده وقبل از قلمه گیری چندین باربا مواد قارچ کش اسپری شود.

1-1 بلوک های ازدیادی:

        منبع سوم قلمه،بلوک های ازدیادی هستندکه امروزه بیشترمرسوم می باشند. دراین روش ازبلوک های مادری مخصوص قلمه گیری استفاده می شود پایه های عاری ازویروس ویا سلکسیون مجددرا می توان به سرعت توسط این روش تکثیر نمود. قلمه های بزرگ یکنواخت باصرف نیروی کارگری کمتر ازاین طریق حاصل می شود. قلمه هابا4 تا 5 گره ازگیاهان مادرتهیه می شوند .برای جلوگیری ازانتشار بیماری های قلمه ها ازگیاهان مادری بوسیله شکستن وجداکردن گرفته می شوند و از چاقو وقیچی استفاده نمی شود.  

هرپایه مادری دراین بلوک هابسته به فصل ازدیادی قادر به تولید 30 تا 50 قلمه درهر سال می باشد. دراین روش یکنواختی قلمه هابرای تولید بوته گل دهنده یک مزیت محسوب می شود.

دربلوک های مادری فاصله کاشت باید به گونه ای باشد که اجازه تولید قلمه به جای گل رابدهد.درمقیاس بزرگ افزایش شیوع پوسیدگی فوزاریومی ساقه درقلمه های تکثیری ازبوته های مادری باید مورد توجه قرارگیرد.

ازآنجایی که اسپورهای پوسیدگی فوزاریومی ساقه درسطح خارجی قلمه وجوددارند ضرورت داردکه بلوک های مادری بطور کلی ومنظم توسط قارچ کش های مناسب جهت ازبین بردن این اسپورهاسمپاشی شوند. دراین مورد کاپتان یکی ازمؤثرترین قارچ کش ها علیه Fusarium rosem می باشد.

درادامه به نکاتی جهت موفقیت درپرورش بلوک های مادری اشاره می شود.

1-بلوک های مادری رادرصورت امکان ازمناطق تولید جداکنید.

2- آنها رادرمحلی باحداکثرنورزمستانه کشت کنید ، نورضعیف عملکرد ، قطر ساقه وکیفیت قلمه راکاهش

 می دهد.

3-  حداقل فاصله کاشت باید20 ×20 سانتیمترباشد.

4- نیازهای کودی آنها بسیاربالاست.

5- درصورت تشکیل جوانه گل ، آن رابرای حذف رنگ های متفرقه باقی بگذارید. این گل ها ممکن است برای قضاوت درمورد سایر خصوصیات قابل اطمینان نباشد.

6- بانمایان شدن رنگ غنچه هاشروع به قلمه گیری کنید ولی باقلمه گیری سنگین ازگیاه آن را لخت نکنید، اززمان اولین فلاش شروع به قلمه گیری کرده وسعی کنید درهفته یک یاکمتر ازیک قلمه ازهرگیاه بگیرید. درمورد قلمه های انتهایی  دو جفت برگ روی بوته باقی بگذارید وتا2 ماه قبل ازحذف بلوک های مادری اقدام به گرفتن قلمه های پاشنه دارنکنید.

ازبوته های مادری سه نوع قلمه گرفته می شود:

الف:5-4  گرمی               ب: 9-6  گرمی                               ج:10 گرمی

این قلمه ها پس ازریشه دهی دربستر کشت می شوند. قلمه های بزرگترزودترآماده جوانه گیری شده وزودتر گل

می دهند وهمچنین تعداد گل بیشتری نیز تولید می کنند.

2- آناتومی قلمه وتشکیل جوانه ها

      برگهای میخک متقابل هستند ولی درهرگره معمولاً فقط یک جوانه رشد میکند وتشکیل شاخه جانبی رامی دهد چنانچه ازتمام این شاخه های جانبی روی شاخه گل دهنده برای قلمه گیری استفاده شود ، بیشترقلمه های بالایی حالت زایشی وقلمه های پایینی حالت رویشی خواهند داشت. بنابراین قلمه های بالایی درصورتی که جوانه گیری نشوندبه سرعت گل داده وقلمه های پایینی زمان بیشتری برای گلدهی نیازدارند. برای جلوگیری ازاین امر باحذف انتهای شاخه تمامی قلمه هابصورت یکنواخت واداربه رشد رویشی می شوند.

گلدهی قبل ازموعد وطویل شدن قلمه ها پس ازقلمه دیگری مشکلاتی رادرزمینه احداث بلوک های مادری ایجاد میکنداین مشکل عمدتاًدرپاییزویاهنگام برداشت اولین سری قلمه هاازبلوک های مادری جوان اتفاق می افتد؛ درصورت عدم جوانه گیری این قلمه ها ممکن است کمتراز8 جفت برگ با میانگره های بلندداشته باشند. بلندی غیرمعمول قلمه ها قبل ازجدانمودن ازپایه مادری است.معمولاً پس ازشروع تشکیل جوانه گل رشدمیانگره ای صورت می گیرد.قلمه هارا درکارتن های باجدارپلاستیکی دردمای صفر درجه چندین هفته می توان نگهداری نمود.

قبل ازکاشت قلمه هابایدبرگهای پایینی حذف شوندبرخی تیمارهای هورمونی نظیرنفتالین استیک اسید(NAA) به غلظت25 /0% همراه باپودرتالک ویادربرخی مواقع سال تیمارایندول استیک اسید(IAA) برای ریشه زایی میخک مؤثرند.غلظتهای بالاترممکن است باعث آسیب وتأخیرریشه دهی شوند.استفاده ازهورمون های پودری به انواع محلول ترجیح داده می شوند؛زیراکمتربه شیوع وگسترش بیماری کمک می کند.دراین روش معمولاً 5/2 سانتی متر پایین ساقه ها توسط هورمون تیمار می شود.ظاهراً تیمارفیزیکی انتهای ساقه ویامحل برش تأثیری در ریشه زایی آن ندارند.

محیط ریشه زایی معمولاً ماسه می باشدولی اضافه نمودن پیت به آن باعث افزایش ظرفیت نگهداری آب ودرنتیجه بهبودکیفیت ریشه زایی می گردد.دربسترهای ازدیادی اکثر گیاهان می توان پیت را به نسبت های مختلف بین 3/1 پیت + 3/2 ماسه تا 4/3  پیت + 4/1 ماسه استفاده نمود.میست نوعی آبیاری است که آب رابه صورت پودر می پاشد.

استفاده ازسیستم میست باعث حفظ ذخایر مواد غذایی درقلمه هامی شود استفاده از سیستم میست امکان استفاده از نور بیشتر رامیسرمی سازد. به این ترتیب قلمه ها قادربه فتوسنتز وتأمین موادغذایی خودمی گردند . قلمه رابا فاصله 5 سانتیمترکاشته ودرروزهای گرم آفتابی هر4 تا8 دقیقه به مدت10 ثانیه با میست آب پاشی می کنند.برنامه آب پاشی برحسب دوره نوری،شدت نور،دماورطوبت فرق می کند. نورکامل خورشید درطول مرحله ازدیادی باعث رشدسریع قلمه هاپس ازریشه دارشدن می گردد.

     قلمه های میخک درمحدوده دمایی وسیعی قادربه ریشه زایی می باشند،مثلاًدرزمستان می توان دمای گلخانه رابرای کاهش رشد هوایی قلمه ها به حدود 10 درجه سانتیگراد رسانید ولی دراین صورت دمای بستر باید 3 تا 6 درجه بیشترباشد.تحت چنین شرایطی قلمه هادر14 الی21روزریشه دارمی شوند.بنابراین استفاد ازروش پاگرما بخصوص درزمستان  ضروری به نظرمی رسد.

3- تهیه بستروکا شت گیاهان

       بسترهای کشت درگلخانه بصورت بسترهای زمینی ویابسترهای مرتفع انتخاب می شوند.بسترهای مرتفع نسبت به بسترهای زمینی ارجح ترهستند بدلیل اینکه کنترل آفات وبیماریها وزهکشی درآن راحت تراست. از طرف دیگر ترکیب بسترکاشت بایدطوری باشد تاتخلخل وزهکشی مناسب را فراهم بکند ، برای اینکار می توان اقدام به افزودن پیت اسفاگنوم کرد، هرچنددرطول زمان پیت پوسیده وازمیزان تخلخل بسترکاسته می شود.برای ایجاد خلل وفرج  مطمئن تراستفاده ازسنگریزه،شن درشت،پرلیت،خرده سفال ویا غیره ضروری است. دراین شرایط تعداد دفعات آبیاری زیادخواهدشد.

      قبل ازکاشت گندزدایی بسترکاشت ازوظایف مهم پرورش دهنده می باشدگندزدایی بستربااستفاده ازمتیل بروماید یاکلروپکرین ویا بااستفاده ازبخارآب انجام پذیر است. ولی باتوجه به اینکه میخک به سمیت ناشی ازبروماید حساس است بهتراست دردرجه اول ازروشهای موثر دیگر استفاده کرد، درغیراین صورت بسترباید دارای تخلخل کافی جهت تخلیه وخروج سریع گازبعداززمان گندزدایی،داشته باشد.درصورت استفاده از بخارآب،بخارسرد (بخارهوادار) نسبت به بخارداغ ترجیح داده می شودتامیکروارگانیسم های مفیددربسترحفظ شده وازتجزیه ترکیبات مفید وتولید نمکهای مضر جلوگیری بعمل آید.

      تاریخ کاشت قلمه هادربسترکاشت بستگی به تقاضای بازارداردوبرنامه ریزی باید بصورتی باشد تابیشترین تولید درزمان اوج تقاضای بازارباشد برای تولیدمحصول دراواخراسفندقلمه هابایددرتابستان کاشته شوند. ارقام استاندارد میخک تادوسال پرورش می یابند ولی انواع اسپری یکساله کاشته می شوند وبعدبا گیاهان جدید جایگزین می شوند. درزمان کاشت قلمه هابایددقت کرد عمق کاشت قلمه هابه اندازه عمق آنها دربسترریشه زایی باشدحتی قلمه هایی که کمی سطحی ترنیز کاشته می شوند سریعتر مستقر شده وبه پوسیدگی ناشی ازRhizoctonia  مقاومترهستند. دراین حال اگر 25 درصد قلمه ها بعدازاولین آبیاری بیافتند، معلوم می شودکه درعمق مناسب کاشته شده اند.

فا صله وتراکم گیاهان بسته به رقم، میزان نوروزمان کاشت انتخاب می شود. درتولید یک ساله تراکم کاشت  بالاست وفاصله کاشت 15*10 سانتیمترانتخاب می شود. درصورتیکه درمحصول دوساله فاصله کاشت 20*15

ویا 15*15 انتخاب می گردد.

      میخک دارای ساقه های نرم وشکننده ای است واگر قیم استفاده نشودساقه ها به راحتی خم شده وممکن است

 زیرسنگینی گل بشکنند به این خاطراستفاده از قیمهای سیمی درگلخانه های میخک رایج است. اولین لایه شبکه سیمی درزمان کاشت قلمه هادرروی بسترقرارداده می شوند وبعنوان نشانگر برای کاشت قلمه ها استفاده می شود، سپس به اندازه 10 سانتیمتر بالاآورده می شود.

لایه های بعدی قیم شبکه ای بافاصله 10 سانتیمترازلایه های پایینی قرار داده می شوند. درمحصول یکساله بسته به اندازه بوته وسرعت رشد آن ازحدود 4 لایه ودرمحصول دوساله از6 لایه شبکه استفاده می شود.حفظ ونگهداری ساقه هادرلابه لای قیم شبکه ای نیازمند صرف کاراست.

4- کشت مستقیم

      کشت مستقیم قلمه دربستراصلی روشی است که عملاً توسط میخک کاران پذیرفته شده ومزایای این روش کشت، صرفه جویی درنیروی کارگری وبه حداقل رساندن کنترل های لازم در زمان رشد است ، دراین روش قلمه هارامی توان درهرزمانی ازسال کشت نمود، سریعترین رشد درکشت اوایل اردیبهشت تااوایل خرداد است وکندترین رشد درکشت ازآبان تادی ماه دیده می شود. [7]

1- شرایط خاک

      یکی ازعوامل مؤثر برکیفیت وکمیت گل میخک تغذیه آن باهدف مصرف بهینه ومتعادل عناصر غذایی برای محصول می باشد. بطور کلی در میخک محدودیت شدیدنسبت به نوع بافت خاک وجودندارد. مگرخاکهایی که فاقدتخلخل، زهکشی وتهویه مناسب باشند.

     جهت بهبود خصوصیات فیزیکی وشیمیایی وجود مواد آلی درخاک مفید است که مصرف 100-50 تن در هکتار کوددامی پوسیده قبل ازکاشت توصیه می گردد. کاشت میخک در گلدان، نیازبه خاک باتخلخل وزهکشی بالاتر ازاغلب خاکهای زراعی دارد.ترکیب خاکی مناسب شامل10% رس،50% پیت،(یاموادآلی جایگزینی) و 40 % ماسه می باشد. پ . هاش مناسب این محصول بین 7 – 6 بوده ومیزان شوری2/2 ds/m وحدبحرانی شوری ds/m 9/3 برای آن گزارش شده است.

2- توصیه های کودی وعلائم ظاهری کمبود عناصرغذایی:

     (درتغذیه میخک مواردی که باید مدنظر قرارگیرندعبارتند از: نوع کود مصرفی، شرایط گلخانه ازمقدارنور، دماومرحله رشدگیاه ومقدارکودمصرفی است.)

     ازراههای تشخیص کمبودعناصرغذایی درمیخک شناسایی علائم ظاهری کمبودغذایی بوده که احتیاج به افراد باتجربه داشته واحتمال خطادرآن زیادمی باشد. لازم به توضیح است که بهترین روش توصیه کودی براساس آزمون خاک واندازه گیری میزان عناصر قابل جذب گیاه درخاک بارعایت مقدارهدررفت آن می باشد.

تجزیه گیاه نیز می تواند جهت ارزیابی وضعیت تغذیه گیاه مورد استفاده قرارگیرد وزمانی که باتجزیه خاک توأماً انجام شودنتایج مطلوبی برای توصیه های کودی بعدی ایجادمی نماید.                                   جدول ( 4 -1 )

      نکته حائزاهمیت این است که نسبت عناصر غذایی درگیاه ازمقدارمطلق آن درگیاه گویاترمی باشد. دراینجا به نقش وعلائم کمبود برخی ازعناصر اشاره می شود.

      ازت باتحریک رشد گیاه موجب افزایش تعدادشاخه های گل دهنده می شود. مصرف بیشترازت بوسیله پتاسیم وکلسیم موجود درگیاه متعادل می گردد. مصرف بیش ازحدازت می تواند این تعادل رابرهم زده وموجب رشد زیادونرمی شاخه هادرمیخک شود ودرنتیجه ضعف استحکام ساقه هارا ایجادنماید. کمبود ازت درمیخک باعث پیچیدگی انتهائی می شود نوک برگها جفت شده وبه مرور که گیاه رشد می کند برگها حالت پیچیدگی به خود می گیرند. همچنین موجب تشکیل برگ های باریک وتردوشکننده می شود. برگ های پایینی متمایل به زردشده وموجب خشکیدگی نوک وحاشیه آنها می گردد.

     مناسب ترین مقدارازت درخاک برای تولید میخک 40- 25 پی پی ام که دراین میان کودهای نیتراته نسبت به انواع آمونیومی ترجیح داده می شود.درشرایط کم نوروسردزمستان استفاده ازکودهای آمونیومی به خاطر ایجاد رشدنرم پیشنهاد می گردد.

    کمبود پتاسیم باعث کندی رشد ، تأخیر دررسیدن ودرکل کاهش کیفیت نگهداری گلها می شود. کمبود پتاسیم ابتدا دربرگ های پیرتر، به صورت زردشدن(کلروزیس) ظاهرشده وسپس به سرعت به خشکیدگی (نکروزیس) تبدیل می شود. علائم کمبودازوسط برگ ها آغاز می شود. بافت مردگی انتهایی کاسبرگ نیزمربوط به کمبود پتاسیم درگیاه است. مناسب ترین میزان پتاسیم خاک نیز 25 تا 40 پی پی ام انتخاب می شود .

ازعلائم مصرف کودپتاسیم اضافه برنیازگیاه، تیرگی زیاد برگ ها وممانعت ازرشد است، کلسیم یکی دیگر از عناصری است که برکیفیت میخک مؤثر است وموجب استحکام بخشیدن به دیواره سلولی گیاه شده ولذا گیاهانی که به خوبی نیاز کلسیمی آنها تأمین گردیده دارای ساقه ها، برگ ها وگلهای قوی می باشند.کمبودکلسیم موجب سستی ساقه ها وحتی ایجاد بافت مرده سفیدرنگ درنوک برگهای جوان می شود (Dead white leaf tips ) که همراه باازبین رفتن انتهای ریشه ها می تواند موجب کاهش عمرگل ها می شود.کمبود دیرهنگام کلسیم موجب طویل شدن پرچم وخامه، بدشکلی گلبرگها وسفیدشدن اطراف آن می گردد. مصرف کلسیم اضافه برنیازگیاه،منجربه کمبودبر(B ) درگیاه می شود آهن ومنیزیم هردوبرای ایجاد برگهای سبز درمیخک لازم هستند وکمبود آنها موجب کاهش رشد گردیده وبرگها زرد وگاهی اوقات سفید می شوند.

جدول 4 – 1 میزان مطلوب، کم وزیاد عناصر غذایی دربرگ میخک

 

        زیاد

درصد مطلوب

کم

عناصر غذایی

2/5 <

2/5 – 20/3

19/3 – 90/2

N

8/0<

8/0-25/0

24/0-20/0

P

0/6<

0/6-80/2

79/2-00/2

K

0/2<

0/2-00/1

99/0-60/0

Ca

7/0<

7/0-25/0

24/0-15/0

Mg

8/0<

8/0-25/0

24/0-20/0

S

Ppm

135-101

100-30

29-25

B

30<

30- 8

7- 5 

Cu

200<

200-50

49-31

Fe

200<

200-50

49-31

Mn

200<

200- 25 

24-16

Zn

کمبود آهن دربرگهای جوان بصورت رنگ پریدگی وکمبود منیزیم دربرگ های مسن دیده می شود. کمبود منیزیم دراثر مصرف خیلی زیاد کود پتاسه ممکن است مشاهده گردد. کمبود فسفر نیز موجب وقفه دررشد ریشه ودنبال آن رشد هوایی گیاه شده وعلائم کمبود آن دربرگ های مسن پایینی بصورت لکه های سفید همراه با رنگ سبز تیره مشاهده می شود وموجب پدید آمدن برگ های باریک وگل های کوچک می گردد.مقدار بهینه فسفر درخاک بین 5 تا 10 پی پی ام  است وکمبود آن باعث کاهش رشد خواهدشد.فسفر معمولاً به صورت کودهای سوپر فسفات  یا سوپر فسفات ترپل به خاک اضافه می شود.مصرف زیادکودهای فسفره موجب کمبودکلسیم،روی وبرخی دیگر از عناصر کم مصرف در گیاه می گردد.از علائم مشخص کمبود روی کوچکی برگها (ریز برگی)وکوتاهی میان گره ها می باشد.

      میخک نیاز بالا به بر(B)داشته وکمبود آن با علائم تردی، ایجاد شکاف در محل اتصال برگ به ساقه درهنگام رسیدن محصول ویابعد از قلمه زنی،افزایش کاسه شکافی (اگر تشکیل شود)وتکامل ناقص غنچه گل،کوتاه شدن میانگره ها وضخامت قسمت فوقانی ساقه همراه می باشد.لازم به توضیح می باشد که کاسه شکافی میخک صفت نامطلوبی جهت بازاریابی این محصول بوده وعلائم برکمبود بربه عوامل دیگری ازجمله تغذیه اضافی، خصوصیات ژنتیکی رقم،درجه حرارت بالا،افت ناگهانی دمادر شب ومیزان کم ازت نسبت داده می شود.کمبود

بر سبب کاهش هورمون رشد در انتهای شاخه ها شده ودر نتیجه رشد شاخه های جانبی زیاد می گردد.میزان زیاد پتاسیم ویا شوری می تواند سبب کمبود بردر گیاه گردد که علائم کمبود آن حالت پیچ خوردگی ونکروزه شدن انتهای برگها همراه با کاهش رشد گیاه می باشد.میخک در مقایسه با اغلب گیاهان زینتی تحمل بیشتری به مقادیر زیاد بر(B) قابل استفاده در خاک نشان می دهد.در اثر کمبود مولیبدن نوک برگها سفید گردیده وحالت سستی وآویختگی وپیچ خوردگی بخشی از برگها به چشم می خورد.

      در فصل زمستان در صورتی که گلخانه های میخک فاقد تهویه مناسب باشند علائم کمبود دی اکسید کربن دیده می شود .کمبود CO2 باعث کاهش فتوسنتز ومیزان قندهای ذخیره ای در گیاه می شودکه در نهایت طول عمر پس از برداشت را کاهش می دهد در صورت تغذیه گیاه با CO2 لازم است گیاه از نور و بر (B) کافی برخوردار باشد.(5)

     تغذیه میخک به نوع بستر کاشت ومیزان عناصر غذایی در آن،نوع رقم،مرحله رویش وسیستم مصرف کود (بخش مستقیم،آب وکود(Fertigation) وغیره) بستگی دارد.در خاک های با بافت سبک ونفوذ پذیری بالا وزهکشی مناسب ،لازم است کودهای ازته وپتاسه بصورت تقسیط شده مصرف گردند.این دو کود را می توان بصورت دائمی با غلظت کم در آبیاری و یا بصورت دوره ای با میزان بالاتر استفاده کرد .

بهترین روش استفاده کودهای شیمیایی در میخک مصرف توأم آب و کود(Fertigation) است.این روش ضمن افزایش کمیت وکیفیت گل تولیدی موجب جلوگیری از اتلاف آب وعناصر غذایی وافزایش راندمان آنها می گردد.مصرف حداقل PPm 200ازت وهچنین پتاسیم درآب آبیاری می تواند موجب ارتفاع کیفیت بوته های میخک شود.به منظور اطمینان بیشتر از بهینه بودن تغذیه گیاه می توان از تجزیه گیاهی جهت کنترل وضعیت عناصر غذایی در گیاه و تصحیح احتمالی بهره برد.

     در تحقیقی بر روی میخک میزان مناسبN ،P وK برای تولید بیشترین تعداد گل به ترتیب 27/5 ،31/0 ،8/3 درصد در گیاه گزارش گردید.در بررسی دیگر میزان مناسب N ،O52P ،K2O ،CaO،MgO ،وNa2O برای تولید حداکثر بیومس گیاهی به ترتیب 10/3 ،50/0 ،60/2 ،40/2 ،60/0 و40/0 درصد گزارش شد.مشخص گردید گیاه میخک طی یک دوره رشد 238 روزه با تراکم 25 بوته در مترمربع به میزان 747 ، 53 و 282 کیلوگرم در هکتار به ترتیب عناصر K2O ، P2O5و N از خاک با نسبت 6/2 ، 2/0 ، 1 برداشت نموده است .

در تحقیق به عمل آمده در ایستگاه ملی تحقیقات گل و گیاه محلات مشخص گردید که مصرف ازت به میزان 450-350 کیلوگرم در هکتار می تواند سبب افزایش تعداد گل دربوته ،قطر غنچه،ارتفــــاع شاخه گل دهنده ، عمر پس از برداشت و تعداد گل در واحد سطح در میخک های یک ساله گردد.

مصرف پتاسیم تا میزان 300 تا 400 کیلوگرم درهکتارنیزموجب افزایش تعداد گل در مترمربع شد.[14]

1-2 شکافتگی کاسبرگ(Calyx splitting) :

        یکی از عارضه های مهم فیزیولوژیکی در میخک شکافتکی کاسبرگ می باشد.در این حالت در اثر فشار زیاد گلبرگ ها ،کاسبرگ در قسمتی از گل شکاف خورده و گل حالت نامتقارن پیدا می کند به طوریکه ارزش این گل ها به 20 تا 25 درصد گل های سالم پایین می آید .

        این عارضه تحت تأثیر شدیدرقم و شرایط محیطی بخصوص دما قرارمی گیرد ارقام دارای کاسبرگ کوتاه و پهن کمتر به این عارضه حساس هستند .همچنین شرایط محیطی که توسعه زیاد و سریع گلبرگ ها را سبب شده و از رشد مطلوب و سریع کاسبرگ ها جلوگیری می کند ،نقش مهمی در تولید این عارضه دارد.

        دماهای پایین باعث ایجاد نقاط رشد جدید برای تولید گلبرگ در داخل کاسبرگ می گردد،ولی کاسبرگ قادر نیست تولید اضافی گلبرگ را تحمل کند و در نهایت کاسبرگ شکاف می خورد .افت شدید دما در طول شب رشد گلبرگ ها را تحریک می کنددر صورتیکه افت ملایم دما (در طول چند ساعت )از ایجاد چنین عارضه ای می کاهد.جوانه های گل مخصوصاً در 3 تا 5 هفته قبل از باز شدن گل یا در شروع باز شدن گل حساسیت زیادی به شکافتگی کاسبرگ نشان می دهند.شبی با دمای 5/4 درجه به میزان زیادی شیوع این عارضه را افزایش خواهد داد .همچنین نوسانات شدید دمایی در طول روز نیز باعث چنین عارضه ای خواهد شد.بطور کلی نوسانات دمایی در طول شب و روز در چند هفته قبل از باز شدن گل نباید از 8 درجه تجاوز کند،تا از میزان این عارضه کاسته شود .

مقادیر برو نیتروژن در گیاهان نیز از عوامل همه مؤثر در بروز این عارضه به شمار می روند.

       نیتروژن پایین ،نیتروژن آمونیومی بالا و یا برپایین با تولید کاسبرگ های ضعیف موجب شکافتگی کاسبرگ ها می شود .نسبت بالای نیتروژن به نیتروژن آمونیومی در طول دوره های نوری پایین جهت کاهش این عارضه پیشنهاد می گردد.زمانی که تولید در فضای باز انجام می شود و امکان کنترل دما وجود ندارد ،در این حال می توان از بست های لاستیکی برای بستن جوانه هایی که به میزان کم باز شده اند ،استفاده کرد.انتخاب ارقام مناسب و مقاوم ،کنترل صحیح دما و تغذیه مطلوب از شدت شکافتگی کاسبرگ خواهد کاست.

3- آبیاری میخک

       میخک نیاز به تأمین آب آبیاری ورطوبت خاک جهت ایجاد ریشه های عمیق دارد.آبیاری سطحی بیشتراز سایرروش های آبیاری درگلخانه های میخک توسعه پیدا کرده است.

درکاشت میخک می توان ازروشهای مختلف آبیاری بصورت فارونی، بارانی وقطره ای بسته به شرایط محیط استفاده نمود.درروش قطره ای ضمن صرفه جویی درمصرف آب،احتمال شیوع بیماریها بسیارکاهش می یابد.  تناوب آبیاری تحت اثربافت خاک، شرایطی محیطی ومیزان رشد گیاه تعیین می گرددجهت اطمینان ازآب کافی ، می توان از وسایلی همچون تانسیومتر استفاده نمود. براین اساس در مکشهای بین 5/0 تا 7/0 بار اقدام به آبیاری درگلخانه می شود. مناسب ترین رطوبت تانسیومتر دراطراف ریشه هابرای میخک بین 300 تا 500 سانتیمتر است.

تحت شرایط نوری پایین رطوبت تانسیومتری کمتراز 300 سانتیمتر باعث تولید رشدی نرم وطویل خواهدشد. دراین شرایط کاهش میزان آبیاری تاحدی که گیاهان تقریباً به حد پژمردگی برسند، برمیزان استحکام وقدرت ساقه ها خواهد افزود.

     زمانیکه گل ها درحال تشکیل ونموهستند آبیاری منظم جهت افزایش اندازه ورنگ گل ها وهمچنین افزایش طول عمرآن ها بعد برداشت لازم وضروری است.

      آبیاری متناوب اضافی وزهکشی نامناسب به ویژه درخاک های سنگین تهویه ضعیف، موجب رشد کم ریشه، کلروزیس (سبززردی) وکیفیت پایین میخک می شود. میزان سدیم وکلر به ترتیب درسیستم های معمول آبیاری (سیستم بازدارای زهکشی) کمتراز5/0و7/0 میلی مول درلیترباشد. آب آبیاری لازم است دارای کیفیت مناسب باشد.براساس تحقیقات درمحیط های آب کشت میزان بی کربنات درآب آبیاری بایستی کم(کمتراز یک میلی مول درلیتر) باشد تاازاختلال وجذب عناصر غذایی از جمله آهن جلوگیری شود. درصورت بالا بودن بی کربنات بااستفاده ازاسیدها( اسیدنیتریک، اسیدفسفریک) می توان نسبت به خنثی نمودن آن اقدام شود.

  4-توصیه و پیشنهادات   

       1- قبل از مبادرت به کا شت میخک ،اقدام به تجزیه خاک از عناصر غذایی ضروری پر مصرف و کم مصرف لازم می باشد .

      2- درمصرف کودهای شیمیایی از ته و پتاسه لازم است به صورت تقسیط شده (به ویژه درخاک های سبک) در طول دوره رشد مصرف گرددفسفرو عناصر میکرو را می توان بصورت یک جا قبل از کاشت بر اساس آزمون خاک استفاده نمود.

      3- جهت افزایش راندمان کمی و کیفی محصول استفاده از سیستم تغذیه توأم آب و کود توصیه می گردد که موجب مصرف اقتصادی تر کود و همچنین آب می شود و در صورت استفاده از این سیستم می توان از ترکیبات کودی کاملاً محلول سایرعناصرپرمصرف و کم مصرف درطول دوره رویش گیاه استفاده نمود که در این صورت سیستم آبیاری مناسب نیاز می باشد.

      4 -جهت پی بردن به وضعیت عناصر غذایی در گیاه و بهینه نمودن آن اقدام به تجزیه گیاه کرد.

      5 - حداقل یکبار به منظور پی بردن به میزان آنیون ها وکاتیون های موجود در آب و تصحیح احتمالی آن نیاز به تجزیه آب آبیاری می باشد.به عنوان مثال در صورت وجود بی کربنات بیش ازحد مجاز نیاز به خنثی سازی توسط اسید دارد.

     6-استفاده از محلول پاشی کودهای حاوی کلسیم و عناصر میکرو در طول دوره رویش و بویژه قبل از برداشت گل در افزایش طول عمر گلهای بریده مؤثر می تواند باشد که بدین منظور رعایت کلیه نکات فنی مربوطه وهمچنین مشورت با کارشناسان تغذیه گیاهان زینتی ضروری می باشد .

    7- محیط های بسته گلخانه ای در هوای سرد زمستان با روزهای آفتابی که فاقد تهویه مناسب می باشند نیاز به کنترل غلظتCO2  ودر صورت کمتر بودن از حد بحرانی  جهت تأمین آن اقدام شود [6]

1- آفات میخک

1-1 تریپس میخک:

       گونه های مختلفی از تریپس موجب خسارت بر روی میخک می شوند.از جمله گونه هایی که خسارت زیادی وارد می کند تریپس پیازیاThrips tabaci  می باشد.علائم خسارت این آفت روی گل میخک به صورت لکه های نقره ای رنگ روی برگ ها تغییر شکل گلبرگهای گل می باشد .خسارت این آفت در شرایط گرم و خشک شدید تر است .

پوره های سنین مختلف با تغذیه از بافت گیاه موجب خسارت می شوند .مرحله بالغ حشره در داخل خاک تشکیل می شود.  جمعیت های قابل توجه ای ازآفت درگلخانه تشکیل می شود در مکان های غیر حفاظت شده (خارج ازگلخانه) حشرات ماده معمولاًدرداخل زمستان گذرانی می کنند.

گونه های دیگرتریپس Thrips spp.  نیزروی میخک خسارت وارد می کند.

جهت کنترل این سمپاشی بایک حشره کش سیستمیک به محض مشاهده اولین علایم خسارت آفت وتکرار این سمپاشی دردوره های منظم ضروری به نظر می رسد، ترجیحاً سمپاشی باید قبل ازگلدهی باشد.

گونه های مختلف جنس Orius ازشکارگرهای مهم تریپس هستند که درحال حاضر درگلخانه های اروپاعلیه این آفت به کاربرده می شود.

1-2 کنه ها

        کنه دونقطه ایTeiranychus urticae  وکنه تارتن قرمز گلخانه ای T.cinnabarinus  موجب خسارت شدید برروی میزبان های گلهای زینتی ازجمله میخک می شوند. این گروه از آفات درفصل تابستان ودرهوای گرم وخشک خسارات زیادی وارد می کنند.

خسارت ایجاد شده توسط این دوکه بصورت ایجادلکه های زرد، برنزه وقهوه ای برروی برگ بهمراه تنیدن انبوه تارروی اندام های مختلف میزبان مشاهده می شود.

آلودگی شدید درشرایط گرم وخشک سبب کوتولگی گیاه ومرگ ناگهانی آن می شود. استفاده ازیک کنه کش علیه مراحل تخم ویامرحله بالغ آفت، انتخاب کنه کش که موجب گیاه سوزی نشود، همچنین استفاده از کنه کش هایی که کمترباعث مقاومت شوندتوصیه می گردد.استفاده ازکنه کشهای گرانوله سیستمیک موجب کنترل طولانی مدت آفت می شود.

       استفاده از کنه شکارگرPhytoseiulus persimilist  درگلخانه ها توصیه شده است.[4]

1-3 شته ها

       سه گونه شته Aphi sambuci  ، Myzus persicae ، euphorbiae Macrosiphum ازروی میخک گزارش شده اند.

       شته ها درهوای خنک مشاهده می شوند،  خسارت اصلی شته ها به جهت انتقال ویروس های میخک از جمله Carnation latent virus می باشد.

اگرچه خسارت مستقیم ازناحیه تغذیه شته زیاد اهمیت ندارد امادرموقعی که جمعیت آن بالا باشد سبب بدشکلی برگ، گل، جوانه هاشده وسبب کوتولگی شاخه های انتهایی می شود.زمستان گذرانی این گروه ازآفات بیشتربه صورت مرحله تخم صورت می گیرد. اماگاهی نیز بصورت مرحله بالغ زمستان گذرانی می کنند. استفاده ازشته کش ها بعدازظهور اولین شته روی میزبان وتکرار سمپاشی ها ضروری به نظر می رسد.

1-4 شب پره گاما (Lep.:Noctuidae)  (L.) Autographa gamma :

          یکی ازآفات مهم گلخانه ای که به میزبان های متعددی حمله می کند،اندازه حشره40- 35 میلی متر می باشد. بال های جلویی قهوه ای مایل به خاکستری که علامت شبیه حرف گاما (δ )  یونانی بارنگ قهوه ای برروی بال ها قراردارد ، بال های عقبی شب پره قهوه ای روشن باحاشیه سیاه رنگ یا قهوه ای مایل به سیاه  می باشد.

لاروها سبز مایل به سیاه وبه طول 45- 35 میلی متر می باشد. نوارهای سفیدیازرد رنگ درطول بدن لارو به چشم می خورد. لارو ها معمولاً درشب به برگها ، جوانه وگل حمله کرده وازآن تغذیه می کنند. خسارت آفت برروی برگ هابیشترمشهوداست اماازخسارت مستقیم آفت برروی جوانه وگل اهمیت کمتری دارد. چراکه خسارت آفت برروی جوانه وگل موجب توقف رشد شاخه هایا تولید جوانه های بدشکل می شود.برای کنترل آفت سمپاشی های منظم وازبین بردن لاروهای مشاهده شده ضروری می باشد.استفاده ازحشره کش های تمامی فسفره برای مبارزه بااین آفت توصیه می شود.ازآفات پروانه ای دیگری که ممکن است به میخک خسارت بزنند، می توان به Lacanobia Hadena bicruris  ، Noctua pronuba  ، olevacea   اشاره کرد که همگی جزء خانواده Noctuidae   می باشند.

2- بیماری های قارچی میخک

           میخک یکی ازگلهایی است که به تعدادی ازانواع بیماری های قارچی وباکتریایی آلوده می شود وشاید یکی ازعوامل مهم محدود کننده کشت این گل دربرخی ازمناطق به خصوص مناطق گرم ومرطوب شیوع وگسترش این نوع بیماری ها باشد.

نظربه اهمیت این موضوع بخش مربوط به بیماری ها باتوجه ودقت نظر بیشتری موردبررسی قرار می گیرد. تعدادی ازجنس های باکتریایی وقارچی درایجادبیماری های مهم دراین گل دخالت دارند.مؤثرترین وبهترین راه درمبارزه بااین بیماریها درقدم اول جلوگیری ازآلودگی وگسترش آن ها می باشد. درمراحل بعدی پاستوریزه کردن خاک وضدعفونی کردن ابزار ومحیط کار ازاقدامات مؤثردر کنترل آنهاست.

1-1-2 پژمردگی فوزاریومی میخک

          بیماری پژمردگی فوزاریومی میخک یکی ازبیماری های مهم این گیاه می باشد ویکی ازعوامل محدود کننده تولید گل به شمار می رود که سبب خسارت شدید درنواحی مختلف میخک دنیا می شود.

عامل بیماری قارچی است به نام Fusarium oxyspoarum f.sp.dianthi  قارچ عامل بیماری درهمه مراحل رشد به گیاه حمله می کند. مشخص ترین نشانه های بیماری درهنگامی که شاخه ها ظاهرمی شود به این صورت است که رشد شاخه هابه کندی صورت گرفته وبه تدریج پژمرده می شوند. این پژمردگی اغلب از یک طرف بوته آغاز می شود، رنگ سبز برگ ها وساقه ها به رنگ خاکستری روشن ودرنهایت به رنگ زرد کاهی در می آید.این قارچ ازطریق ریشه هاوارد گیاه شده ودرون شبکه های آونده گسترش می یابد. دربرش عر ضی ساقه گیاه درنزدیکی طوقه نکروز آوندی دراثر مسدود شدن آوندها توسط قارچ مشاهده می شود. بافت آوندی قهوه ای می گردد. درمزارع بیماری تنها دراواخر تابستان واوایل پاییز که درجه حرارت برای بروز علائم  مناسب باشد ظهور می کند. پژمردگی فوزاریومی بعنوان یکی ازمخرب ترین انواع پژمردگی ها مورد توجه قرار گرفته است. محیط گرم وزهکش ضعیف خاک دوعامل اصلی مسبب این پژمردگی هستند.ارقام سیم (sim ) به این پژمردگی خیلی حساس هستند،هرچندکه ارقام اسپری واستانداردمقاوم به این بیماری درسطح تجاری موجوداست.قلمه هایی که تازه کاشته می شوندنسبت به گیاهان استقرار یافته بیشتر حساس هستند.گیاهان بدشکل ونبودچسبناکی در محل آلودگی وجه تمایز این نوع پژمردگی ازپژمردگی  باکتریایی است.

      نظربه اینکه دربیشترگلکاری ها، میخک درداخل گلخانه درشرایط کنترل شده پرورش داده می شود. قارچ بیماری درتمام طول سال می تواند بصورت های مختلف وجودداشته باشد وفصل نامساعد سال رابگذراند. عامل بیماری درتمام طول سال ازبوته های آلوده جدامی شود.(2 )

       برای کنترل بیماری فوق روشهای متعددی ارائه شده است ، مهمترین فاکتور جلوگیری ازخسارت عامل بیماری استفاده از ارقام مقاوم به بیماری می باشد. درتحقیقی که درایران انجام شده است مشخص گردید که ارقام قرمز وصورتی مقاومت کمتری نسبت به ارقام سفیدوزرددر برابر قارچ عامل بیماری از خودنشان می دهند. استفاده ازمتیل برومایدبرای ضدعفونی خاک گلخانه ها یکی از روشهای توصیه شده برای مقابله بااین بیماری می باشد. هرچند این روش به خصوص درگلخانه هایی که ارقام حساس استفاده شده است همیشه سودمند نیست . استفاده ازسموم سیستمیک مانند بنومیل به میزان 3 گرم درهر مترمربع دردوره های یک ماه اثر مطلوبی در کنترل بیماری دارد.

استفاده از سم کاربندازیم به میزان 5 گرم درهرمترمربع درمرحله اول ودر دوره های بعدی با میزان 5/2 گرم به فاصله یک ماهه در کنترل بیماری اثر مطلوبی دارد. استفاده از روشهای غیر شیمیایی مانند سولاریزاسیون خاک (آفتاب دهی خاک)بااستفاده از پوشش های نایلونی شفافی که به مدت 1 ماه در طول فصل تابستان برروی خاک کشیده می شود، از روشهای توصیه شده ای است که قابل مقایسه با روشهای شیمیایی می باشد.استفاده از کودهای نیتراتی به جای کودهای آمونیومی جهت کاهش خسارت این بیماری توصیه شده است.

       این بیماری درخاک های اسیدی بیشتراز خاک های خنثی یاقلیایی مشکل آفرین است ، لذا افزودن هیدروکسید کلسیم به خاک به کنترل بیماری کمک شایانی خواهد کرد، اما از پدید آمدن آن جلوگیری نخواهد کرد. گونه های دیگری از جنس Fusarium  شامل F.equiseri  ، F.solomi ، F.roseum  درروی میخک باعث پوسیدگی ساقه وریشه می شود.(3 )

      رشد نمو Fusarium دردمای خاک بین20 تا 35 درجه سانتیگراد بهتر وسریعتر صورت می گیرد. زهکشی

ضعیف، تخلخل کم وآبیاری بیش ازاندازه ازعوامل مشوق وتوسعه این بیماری به شمارمی روند.

حذف کامل این قارچ ازبستر تولید خیلی مشکل است مخصوصاً به خاطر اینکه این قارچ درلایه های عمیق خاک دورازدسترس بخارپاستوریزه کننده وترکیبات ضدعفونی کننده خاک زنده می مانند.به این دلیل بیشتراز سکوهای واقع درروی زمین ویا بسترکاشت غیرخاکی برای رهایی ازاین بیماری استفاده می کنند هرچندکه اسپورها ازطریق باد منتقل می شوند حتی سکوهای روی زمین وبسترهای کاشت مصنوعی رانیز آلوده کنند.

یک روش مبارزه تلفیقی باقارچ فوزاریم عبارت است ازاستفاده توأم از پاستوریزه کردن خاک، ضدعفونی خاک، استفاده ازسکوهای مرتفع روی زمین وبسترهای مصنوعی غیر خاکی، افزایش PH خاک ومقدار کلسیم درمحیط، کاهش میزان نیتروژن، کاهش دما، رعایت بهداشت، تیمار با قارچ کش ها، استفاده ازقلمه های سالم وارقام مقاوم.

درحال حاضرگروهی ازباکتری ها شناسایی شده اند که تیمار قلمه های میخک باخاک محتوی این باکتریها ازتوسعه ورشدقارچ عامل پژمردگی فوزاریومی جلوگیری می کند مقداری ازاین خاک ها که بطور طبیعی باکتریها رادارد بصورت واکسنی درخاک های پرورشی گل میخک افزوده می شود.

2-1-2 Fusarium roseum

      قارچ Fusarium roseum f. cerealis عامل بیماری پوسیدگی ساقه در میخک می باشد.این قارچ بیشتر در طول ازدیاد وبرداشت گل منتقل شده وگسترش می یابد.

Fusarium roseum بصورت ساپروفیت در خاک رشد کرده ومی تواند از طریق حرکت وجریان هوا منتقل شود .این قارچ از طریق بخش باقی مانده ساقه بعد از برداشت وارد گیاه شده وپوسیدگی ساقه وحلقه بر شدن ساقه اصلی را موجب می شوددرقلمه ها،پوسیدگی فوزاریومی باعث پوسیدگی ته ساقه ها شده وزخم های قرمز مانندی در آنجا ایجاد می کند.

       کاشت عمیق قلمه ها باعث ریزش برگهای تحتانی شده که این خود عاملی برای ورود این قارچ بداخل گیاه خواهد شد.رطوبت بالای خاک ودمای بیشتر از ·C 20 خاک حساسیت ساقه ها به پوسیدگی فوزاریومی را افزایش خواهد داد.همچنین قلمه های به دست آمده از  گیاهان مادری تغذیه شده با نیتروژن بالا حساسیت بیشتری به این بیماری نشان می دهند.

        قبل از برداشت قلمه ها،گیاهان مادری باید میزان کمتری ازت ومقادیر بالایی فسفر وکلسیم دریافت بکنند تا حساسیت قلمه ها به پوسیدگی ساقه پایین بیاید .پاستوریزه کردن با بخار آب،تمیز کردن ابزار کار،حذف بقایای گیاهی،زهکشی خوب،دمای پایین بستر واسپری گیاهان مادری با قارچ کش از شیوع وگسترش این بیماری می کاهد.

3-1-2 Fusarium tricinctum 

        عامل بیماری پوسیدگی جوانه در میخک Fusarium tricinctumاست که بوسیله کنه ها منتقل می شود. این قارچ باعث پوسیدگی جوانه ها شده وکنه هادربافتهای آلوده دیده می شوند.استفاده از کنه کش ها در کاهش گسترش این بیماری مؤثر است.

4-2 لکه برگی وپوسیدگی ساقه آلترناریائی:

        علائم بیماری بصورت لکه های کروی وبه موازات رگبرگهای اصلی روی برگ تشکیل می شود.لکه های مزبوربرروی ساقه نیز سبب پوسیدگی نسوج مورد حمله می شوند. سوختگی آلترناریایی ،لکه های برگی یا پوسیدگی شاخه توسط قارچ Alternaria dianthi ایجاد می شود. علائم اولیه عبارت است از لکه های ارغوانی کوچک بر روی سطح تحتانی یا فوقانی شاخ وبرگ پایین .سپس در اطراف این لکه ها هاله های سبز مایل به زرد تشکیل می شود وبعد در نهایت لکه ها گسترش یافته و به هم می رسندوقسمت داخلی لکه ها سوخته وبه رنگ قهوه ای خاکستری در می آید.زخمها ممکن است بر روی ساقه نیز ظاهرشده وباعث حلقه بری آن گردند.لکه های سیاه رنگ اسپور قارچ بر روی ساقه ها وبرگها ظاهر می شوند.مثل Fusarium oxysporum ، قارچ Alternaria dianthi می تواند مستقیماً از طریق بافت درون گیاه نفوذ کند.

       همچنین A.dianthicola ونیز A.alternata از روی میخک جدا سازی شده است .کنترل شیمیایی قارچ عامل بیماری با استفاده از سموم حفاظتی مانکوزب وکلروتالونیل(براوو)نسبت به سموم سیستمیک اثرات بهتری را از خود نشان داده است.ارقام با رنگ گل قرمز دارای مقاومت بالاتری نسبت به این بیماری می باشند.

ازآبیاری بارانی بایدخودداری کردودمای محیطی بایددرحدی باشد که برای رشدمیخک مناسب باشد.استفاده از قارچ کش ها به کنترل این بیماری کمک خواهند کردولی استفاده از بنومیل حساسیت به این قارچ وبیماری راافزایش خواهدداد.

A.dianthi بر روی گیاهان مرده رشد یافته ومی تواند از طریق آبیاری بارانی یا پاشش آب به اطراف گیاهان سالم را آلوده کند.دمای بین 35 -25 درجه سانتیگراد رشد وگسترش این قارچ را تحریک می کند.(16)       

5-2 پوسیدگی ریشه فیتوفترایی:

      علایم بیماری بصورت پوسیدگی ریشه، تیره شدن نسوج ساقه درنزدیکی خاک وپژمردگی برگها درگلخانه های کاشت میخک می باشد.

       عامل بیماری قارچ phytophthora capsici  می باشد. همچنین گونه ها وواریته های دیگرقارچ شامل P.crptoypgear P.nicotiana var. parasitica  نیزازروی میخک گزارش شده اند.

استفاده ازقارچ کش ریدومیل به میزان توصیه شده،ضدعفونی خاک قبل ازکاشت به روشهای شیمیایی(متیل بروماید) واستفاده از عوامل بیوکنترل مانند  T.harizianum نیزبرای کنترل بیماری توصیه شده است.(17)

عوامل بیماریزای قارچی دیگری نیزازروی میخک گزارش شده اندکه کم وبیش موجب خسارت روی آن  می شوند.

  6  Rhizotonia Solani 2_

         موجب پوسیدگی ریشه وطوقه درقلمه ها وگیاهان کامل میخک می شود.پوسیدگی ساقه رایزوکتونیایی توسط قارچ Rhizoctonia solani  ایجادمی شود. این پوسیدگی درمیخک های تازه کاشته شده بیشتر شیوع می یابد . گیاهان آلوده به رنگ سبزرنگ پریده درآمده وپژمرده می شوند. زخم های قهوه ای برروی ساقه نزدیک سطح خاک ایجادشده وساقه های پایینی آبگزیده می شوند. بقایای گیاهی ،دست هاوابزارتمیزنشده وخاک های ضدعفونی نشده احتمال ابتلا به این بیماری راافزایش خواهدداد.

      کاشت عمیق قلمه ها وشرایط گرم ومرطوب موقعیت مناسبی برای رشد وگسترش این قارچ فراهم می کند. اسکلروتیای این قارچ بمدت طولانی درخاک وبقایای گیاهی زنده می ماند.

استفاده ازقارچ کش، رعایت بهداشت وحذف گیاهان آلوده ازراههای مبارزه بااین بیماری است.

      برای کنترل این بیماری فروبردن قلمه ها درکاپتافل 2/0 % یا باویستین 1/0 % قبل ازکاشت قلمه ها دربستر ماسه توصیه شده است.

7-2 زنگ میخک

      زنگ میخک (uromycos dianthi) این بیماری درمیخک معمول است. زخم های نواری وبلند به رنگ قهوه ای قرمز برروی هردوسطح برگ، ساقه هاوجوانه های گل مشاهده می شود. برگ ها پیچ خورده وبعلت کم شدن رشد گیاه ، گیاهان کوتاه می مانند.

8-2 پوسیدگی بوتریتیس (Botrytis chinererea) :

      باعث پوسیدگی گل ها، درمیخک می شود. این پوسیدگی بخصوص درزمان انبارداری میخک های برداشت شده در شرایط مرطوب گسترش بیشتری نشان می دهد. کاهش رطوبت بوسیله تهویه وجلوگیری ازمرطوبت شدن گل ها ازمیزان آلودگی می کاهد.

9-2 پژمردگی فایالوفورا (Phialophora) :

      حاشیه برگ ها رنگ پریده، درابتداسبز کم رنگ ودرنهایت به رنگ قرمز درمی آیند.

 پژمردگی وکلروز ازعلائم بعدی هستند. شکافتگی ساقه ها نیز ممکن است اتفاق بیافتد. خاک سرد به توسعه وگسترش این قارچ کمک می کند. پاستوریزه کردن خاک بابخار به کاهش آلودگی کمک می کند.

10- 2 لکه حلقوی (Heterosporium echinulatum) :

       علائم به صورت زخم های حلقوی ایجادشده، سپس حلقه ای زردرنگ اطراف زخم ها رافرا می گیرد. جلوگیری ازمرطوب شدن برگ ها، ممانعت ازآبیاری بارانی واستفاده از قارچ کش ها ازشیوع این بیماری جلوگیری می کند.

11-2 لکه روغنی (Zygophiala spp) :

      کوتیکول برگ حل شده ولکه های روغنی کوچک درسطح برگ ها وساقه ها ظاهر می شود. رطوبت بالا ازعوامل مؤثردربروز این بیماری است. تهویه واستفاده ازقارچ کش ازاقدامات مؤثر درکنترل این بیماری است.

3- بیماریهای ویروسی میخک:

       اهمیت بیماری های ویروسی میخک ودرصد خسارت اقتصادی عمده ای که به تولیدگنندگان گل وتکثیرکنندگان قلمه های میخک وارد می آورند ، به خاطرآلودگی های ترکیبی این ویروسها می باشد که اثرات تشدیدکنندگی دارند. با توجه به اینکه همه این ویروسها ازطریق تکثیر رویشی منتقل می شوند وبا توجه به اینکه این روش تکثیردر میخک کاری استفاده می شود. لذا این بیماری دراکثر میخک کاری ها دیده می شوند. ویروسهای اصلی وخسارت زای میخک موارد زیر می باشد.

1-3 Carnation mottle virus :

         علایم بیماری ایجاد شده توسط این ویروس روی گیاه به صورت رنگ پریدگی (mottle) دیده می شود این عــلائم فقط در مقایسه با گیاهان سالم قابل شناسایی است. این ویروس در گلخانه ها می تواند به سرعت از طریق تماس دست آلوده به گیاه سالم و یا از طریق تماس برگ آلوده با برگ سالم منتقل شود.

2-3 Carnation latent virus  :

       این ویروس گیاهی در روی میخک علایم خفیفی ایجاد می کند و گاهی نیز بدون علایم می باشد به راحتی توسط شته ها با رابطه ناپایا منتقل می شود ویروس از طریق دانه ، گرده یا بذر منتقل نمی شود.

3-3 Carnation vein mottle virus :

       علائم گیاهان آلوده در صورتی که به ویروس های دیگر میخک آلودگی نداشته باشند بصورت ترکیب موزائیک خفیف و نقاط کلروتیک همراه با لکه ها و نقاط با رنگ سبز تیره در بعضی از رگبرگ های برگ های جوان دیده می شود برگ های پیرتر اغلب بدون علایم هستند. علائم ممکن است درطی زمستان در بعضی از ارقام خیلی خفیف باشد اما در کالتیوارهای دیگر به طور آشکار دیده شود. عملکرد گل ممکن است در گیاهان آلوده کاهش یافته و شکستگی رنگ و تغییر شکل گل ممکن است دیده شود. زمانی که گیاه با CMoV آلوده باشد عـــلایم تشدید می شود ویروس توسط شته ها با رابطه ناپایا منتقل می شود.

4-3 Carnation ring spot virus :

      علایم بصورت موزائیک خفیف برگ ، لکه حلقوی ، کوتولگی ، تغییر شکل در میخک و گاهی اوقات همراه با سوختگی نوک برگ دیده می شود.

 گل ها در اثر آلودگی با ویروس تغییر شکل داده و دارای کیفیت پائین هستند این ویروس در میخک اری های مناطق حاره ای گسترش دارد . ویروس توسط نماتدهای خاکزی منتقل می شود.

5-3 Carnation necrotic fleck virus :

      علایم در گیاهان آلوده به ویروس به صورت موزائیک خفیف ، نوارهای نکروتیک در طول برگ و نقاط نکروتیک قرمز و یا نوارهای خاکستری رنگ دیده می شود.

ویروس توسط شته ها به صورت نیمه پایا منتقل می شود ویروس دارای گسترش جهانی می باشد.

6-3 Carnation etched ring virus :

      خسارت ویروس بر روی میخک اغلب بدون علایم می باشد؛ اما گاهی خطوط با نقاط کلروتیک بر روی گیاه دیده می شود. از طریق شته ها با رابطه نیمه پایا منتقل می شود. گسترش ویروس در سطح جهانی می باشد.

7-3 ویروس نواری میخک (CSV) :

       بصورت لکه های سبز یامایل به قرمز موازی رگبرگ ها برروی برگ ظاهر می شود. برگ های پایینی ممکن است علائم کلروز نشان داده وبمیرند.

8-3 ویروس لکه ای میخک (CMOV) :

       معمول ترین ویروس میخک می باشد وبا علائمی مثل لکه های برگی کم رنگ ولکه های مشابهی برروی گل تظاهر می کند.

9-3 ویروس لکه حلقوی میخک (CRSV) :

      نقاط خاکستری یازرد نامنظم برروی گیاه دیده می شود. حاشیه برگها ممکن است موجی شده ویا به شکل نامنظم آشکارشوند.

      همچنین ویروس Impatient necrotic spot virus نیز از روی میخک گزارش شده است که علائمی مانند کوتولگی، لکه های نکروز ، زردی و پژمردگی ایجاد می کند

جهت کنترل بیماری های ویروسی میخک ردیابی ویروس ها در مراحل اولیه تکثیر از اهمیت بالایی برخوردار است  استفاده از تکنیک ELISA جهت این کار توصیه شده است.

استفاه از تکنیک کشت بافت و گرمادرمانی بهترین روش حذف ویروس ها از گیاهان آلوده می باشد که امروزه در کشورهای مختلف بصورت تجاری این کار صورت می گیرد سمپاشی علیه حشرات ناقل ویروسها در مواردی که ویروس از طریق پایا منتقل می شود به کنترل بیماری کمک خواهد کرد. درحالی که درصورت انتقال ویروس از طریق ناپایا یا سمپاشی ها اثر زیادی در کنترل ویروس نخواهد داشت همچنین کنترل و حذف نماتدهای خاکزی ناقل ویروس به کاهش بیماری کمک خواهد کرد.

       رعایت بهداشت به کنترل بیماریهای ویروسی کمک شایانی می کند. آفاتی مثل شته که حامل ویروس های CMV,CRSV  هستند باید به خوبی کنترل شوند. ویروس هابه راحتی از طریق ازدیاد رویشی گسترش می یابند وابزار ومحیط ازدیادی وبرداشت راآلوده می سازند. ضد عفونی دست ها واستریل کردن ابزار ومحیط ازدیاد وبرداشت ازانتقال وگسترش ویروس ها جلوگیری می کند.

       مؤثرترین روش درکنترل بیماریهای ویروسی تهیه گیاهان سالم واندکس شده از مراکز تولیدی می باشد. دربرنامه های ازدیادی ، گیاهان مادری باید جدا ودوراز محل کاشت قلمه ها وگیاهان تولیدی باشند. این گیاهان باید به دقت کنترل شده وهر ازچندگاهی امکان آلودگی آنها به انواع ویروس ها وبیماری ها باید تست شود.[3 ]

4-  بیماری های باکتریایی میخک :

      تاکنون باکتریهای Pseudomonas woodsii p.caryophvlli Er winia chrysanthemi به عنوان عوامل بلایت و پژمردگی میخک گزارش شده اند.

P.woodsii موجب ایجاد نقاط زرد و کوچک آبسوخته بر روی برگها می شود این علایم با کـــــاربرد اکسی تتراسایکلین به میـــزان ppm 407-204 ماده خالص و یا فوستیل- آلومینیم ppm 9600-4800 ماده خالص کاهش می یابند. اما کنترل اقتصادی به این روش امکان ندارد استفاده از ارقام مقاوم جهت کاهش خسارت توصیه شده است.

E.chrysanthemi pv.dianthicola نیز P.caryophylli هر دو باعث پژمردگی آوندی بر روی میخک می شوند.

       پژمردگی باکتریایی بیشتردرگیاهان پیر مشاهده می شودوخسارت آن در بین دماهای 35-20 درجه سانتی گراد شدیدتر است. این پژمردگی توسط باکتری Pseudomonase caryophylli همراه با اثر کمک کنندگی Corynebacterium ایجاد می شود. اولین علامت آلودگی به این باکتری ها ،پژمردگی است. پژمردگی ممکن است یک یا چند شاخه ویا در نهایت کل گیاه را آلوده کند.برگها خاکستری وکسل شده وسپس علائم کلروز ومرگ را نشان می دهند.

       بافت آوندی آلوده،فرسوده وبه زردی می گراید.بخش هایی ازگیاه که به این باکتری آلوده می شوندچسبناک شده واین چسبناکی پژمردگی باکتریایی را از سایر انواع پژمردگی جدا می کند.

باکتری مسبب پژمردگی میخک خاکزاد است واز طریق زخمها وشکافتگی ریشه وساقه وارد گیاه می شود.بنابراین این پژمردگی را می توان از طریق بخاردهی بستر کاشت واستفاده از قلمه های تمیزوعاری از بیماری کنترل کرد.دستها وابزار کار باید قبل از برداشت وحمل ونقل گیاهان ضد عفونی شوندوتمام گیاهان آلوده باید نابود شوند.

باکتری Pseudomonase caryophylliوقارچ Fusarium oxyporum  f.dianthi قادر هستند به مدت 10 تا15 سال در خاک زنده بماند.        

       به طور کلی برای کنترل عوامل ژنتیکی باکتریایی در صورت وجود ارقام مقاوم استفاده از این ارقام بهداشت گلخانه ، اجتناب از زخمی شدن گیاه و اقدامات کنترلی علیه حشرات زهکشی گلخانه ها و استفاده از ترکیبات هر 7 روز پس از ظهور بیماری توصیه شده است.[15 ]

5-  بیماریهای ایجاد شده توسط نماتدها 

       این گروه از موجودات در خاک های شنی و بسترهای کاشت زمینی می تواند خساراتی جدی به میخک وارد سازد.

       گونه های مختلف جنس Meloidogyne از روی میخک گزارش شده اند ، خسارت نماتدها به ریشه های میخک خود باعث شیوع بیماری های خاکزی دیگری می شود.

علایم بیماری بصورت ایجاد گره های متعدد در روی ریشه و ضعف عمومی گیاه می باشد. نماتدهای جنسی دیگر از جمله Xiphinema  sp. ،. Longidorus sp در انتقال ویروس Carnation ring spot virus نقش عمده ای دارند.

      کنترل این عوامل با استفاده از نماتدکش های انتخابی ، ضدعفونی خاک قبل از کاشت با استفاده از سموم ترخینی یا استفاده از پوششهای پلی اتیلنی شفاف در روی سطح خاک (آفتاب دهی خاک) میسر می باشد. آیش و استفاده از ارقام مقـــاوم از روشهای دیگر مبارزه با این بیماری می باشد.[1 ]

1- فیزیولوژی پس از برداشت گل های شاخه بریده میخک

       گیاهان زینتی بویژه گلهای شاخه بریده میخک زندگی کوتاهی دارند و معمولاً برای استفاده بیشتر مصرف کنندگان در نزدیکی بازارهای مرکزی کشت می شوند ، در سالیان اخیر توجه روزافزونی به عمر گلدانی  vase life ، حمل و نقل و انبار گیاهان زینتی شده است به گونه ای که طول عمر پس از برداشت گلها یکی از مهمترین شاخص های ارزیابی گلهای عرضه شده به بازار و ارقام معرفی شده جدید می باشد و توانایی انبار نمودن گلهای شاخه بریده یک ضرورت در صنعت گلکاری باری امر بازاررسانی می باشد. امروزه برای عرضه گلهای شاخه بریده در بازارهای جهانی از جمله بازار گل آلسمیریک حداقل طول عمر قائل شده اند.

بطور کلی مزایای نگهداری گلهای شاخه بریده به قرار زیر می باشد:

1-تنظیم جریان بازار و تعدیل نوسانات شدید قیمت گلهای شاخه بریده در بازارعمده فروشی

2-کاهش زوال ناشی از کم شدن تقاضای پیش بینی نشده

3-پیش بینی تعطیلات و روزهای ویژه

4-بهبود راندمان تولید و کاهش مصرف سوخت

5-امکان نقل و انتقال طولانی گل و افزایش صادرات

6-عرضه گل خارج از فصل

         هرچند سردخانه ها ، انبارهای تحت فشار کم (LPS) و انبارهای کنترل اتمسفر (CA) بهترین شیوه ها برای نگهداری کیفیت همه محصولات باغبانی می باشند ولی در مورد گل ها استفاده از مواد شیمیایی تکنیکی است

که در مورد میوه و سبزی ها قابل استفاده نمی باشد.

        به هرحال در سالیان اخیر تحقیقات بسیاری در مورد شیوه های افزایش طول عمر گلهای شاخه بریده صورت گرفته است که چاپ هزاران مقاله ، دهها جلد کتاب و برگزاری سمپوزیمومهای تخصصی مؤید این موضوع می باشد. مشخص گردیده است که حدود یک سوم از طول عمر گل شاخه بریده متأثر از شرایط پرورشی قبل از برداشت ودو سوم دیگر متأثر از شرایط محیطی پس از برداشت می باشد.

2- عوامل اصلی پس از برداشت مؤثر در طول عمر گلهای شاخه بریده

        عوامل اصلی پس از برداشت ، که سبب پیری (senescence) یا در واقع پژمردگی گلهای شاخه بریده می شوند عبارتند از :

1-2- درجه حرارت :

          بالا بودن درجه حرارت،( درجه حرارت مناسب برای نگهداری انواع میخک ها5/0 تا 4 درجه سانتیگراد می باشد) درجه حرارت محیطی مهمترین عامل مؤثر در کیفیت گل پس از برداشت می باشد. درجه حرارت پایین شدت تنفس و مصرف کربوهیدراتهاو سایر مواد ذخیره ای و حساسیت در مقابل اتیلن ، از دست دادن آب و رشد میکروارگانیسم ها را کاهش می دهد.

2-2 رطوبت نسبی :

      کمبود رطوبت نسبی (رطوبت نسبی مناسب 70تا90%) می باشد اگر گلها پس از برداشت در معرض هوای    خشک قرار بگیرند آب از دست می دهند. میخک هایی که 20% وزن تازه اولیه خود را از دست بدهند در آستانه پژمردگی قرار می گیرند.

3-2 اتیلن :

       1- تولید گاز اتیلن که علل پیری یا پژمردگی گل ها  می باشد و تولید گاز اتیلن در اثر حمله آفات ، بیماری ها ، گرده افشانی، صدمات فیزیکی ، گرما ، وجود گل ها وگیاهان فاسد ، دود موتورها تشدید می شود.

       2- با کاهش یا جلوگیری از عوامل تشدیدکننده فوق و با استفاده از موادشیمیایی مختلف در آب گلدان می توان از تولید یا فعالیت اتیلن جلوگیری نمود.

4-2 آلودگی میکروبی :

       آلودگی میکروبی که معمولاً با انسداد آوندها مانع جذب آب توسط شاخه گل می شود و با میکروب کش هایی چون هیپوکلریت سدیم ( ماده مؤثره وایتکس) ( 5/0 تا 1 در هزار) یا 8- هیدروکسی کینولین ( 200 تا 300 ppm ) می توان جلوی فعالیت منفی آنها راگرفت.

در آزمایشی با یک باکتری گرم – منفی جدا شده از گلهای بریده میخک نگهداری شده در آب ، متابولیتی ایجاد گردید که به شدت جریان آب را در ساقه های بریده کاهش می دهد.

5-2 منابع غذایی :

        محدودیت منابع غذایی در ساقه گل که معمولاً با افــزودن قند ساکاروز به آب گلدان می توان این نقیصه را جبران نمود. به طور طبیعی در پیری گلهای میخک مصرف کننده (sink) کربوهیدراتها ابتدا گلبرگها و بعد نوبت تخمدان می شود که تداوم فعالیت سینک (sink) به تداوم متابولیزم ساکاروز یا ذخیره ساکاروز در گل بریده میخک ارتباط دارد درگلهای تیمار شده با تیوسولفات نقره ، گلبرگها همچنان سینک غالب باقی می مانند و فعالیت اینورتاز اسید ، فعالترین آنزیم در متابولیزم ساکاروز در میخک ، در تخمدان های شاهد نسبت به گل های تیمار شده در سطح بالاتری بود. تیمار گل ها با ساکاروز غلظت بالا ( 40% -5% ) قبل از حمل کامیونی کیفیت را تا حد زیادی بهبود بخشیده و طول عمر گلایل ها ، میخک و داودی ها را افزایش می دهد. تیمار کــــوتاه مدت قند به ساقه گل ها قبل از انبار در گل های میخک ، پرنده بهشتی و داوودی مفید بوده است. دلیل این امر ارزش قند به عنوان ماده غذایی (substate) و اثر اسمزی ( Osmoticum) آن می باشد که پتانسیل آب را کاهش می دهد و بعد از انبار به جذب کافی آب کمک می کند و از آنجا که جذب آب برای توسعه سلولها در هنگام باز شدن غنچه گل ضروری است، اهمیت دو چندان می یابد. نکته کلیدی در تیمار کوتاه مدت ساقه گل با قند ، استفاده از غلظت بالای قند در محلول به گونه ای که به برگ یا غنچه خسارتی نرسد ، می باشد در گل داوودی به علت داشتن برگهای نازک با سطح زیاد صدمات برگی ناشی از محلول های قند شایع می باشد درحالی که صدمات ناشی از تیمار کوتاه مدت قند در میخکها حتی با غلظتهای خیلی زیاد به علت ساختمان برگ میخک تقریباً وجود نداشته است .

       به هرحال غلظت قند یک مسئله حساس می باشد. تمامی قندهای موجود در محلولهای نگهداری برای رشد میکروارگانیسم هایی که آوند ساقه را مسدود می کند ، بستر مناسبی ایجاد می کنند بنابراین در محلول نگهدارنده گل ها ، قندها بایستی با میکروب کش ترکیب شوند.

       در آزمایشاتی در سال 1981 بر روی میخک های رقم Samantha که در مرحله غنچه بریده شده بودند غلظت های ساکاروز 4% تا 12% بررسی گردید ومشخص شد بهترین تیمار ، استفاده از ساکاروز6 تا 8% می باشد که عمر گلدانی میخک های شاهد (4-5 روز) را به بیشتر از 10 روز افزایش داد.

      در آزمایشات مشخص شده است که در گل میخک فیتوهورمون اتیلن نقش مهم آغاز و تنظیم فرایندهای بیوشیمیایی ضمن پیری ( پژمردگی ) گلبرگ را بعهده دارد . تیمار گل ها با بازدارنده سنتز اتیلن یا فعالیت اتیلن از پیری گلبرگهای میخک جلوگیری می نماید. شروع پیری گلبرگها در میخک با یک افزایش شدید در تولید اتیلن همراه است این افزایش نتیجه افزایش فعالیت آنزیمهای ACC سنتاز و آنزیم تشکیل اتیلن (EFE) می باشد که به ترتیب با تغییــــر) S-adenosylmethionine ( SAM به ACC واکسیداسیون ACC به اتیلن صورت می گیرد گلهای بریده میخک مقادیر کمی اتیلن درست پس از برداشت تولید می کنند. حداکثر تولید اتیلن چند روز پس از برداشت و درست قبل از آغاز پژمردگی گلبرگ ها صورت می گیرد. این افزایش شدید در تولید اتیلن همچنین در میخک هایی که روی بوته مادری باقی می ماند نیز مشاهده می شود. اتیلن باعث خمیدگی گلبرگها به طرف پایین وقهوه ای شدن آنها شده واز کیفیت وبازار پسندی گلها بشدت می کاهد. 

     در گلهای شاخه بریده میخک کاربرد اکسین ها معمولاً پیری را تسریع می نمایند و مقدار ACC  را در گلبرگها و مادگی افزایش داده و تولید اتیلن را افزایش می دهند. در میان هورمون ها و سایتوکینین ها ( از جمله BA) اغلب برای افزایش طول عمر گل استفاده می شوند. مشخص شده است ، که سیتوکینین طول عمر میخک ها را بوسیله کاهش حساسیت گلها به اتیلن و ممانعت از تولید اتیلن افزایش می دهند .

       برعکس سیتوکینین ها ، اسیدابسسیک (ABA)  معمولاً تسریع کننده پیری گلبرگ ها و اتیلن کلیماکتریک

 می باشند. در آزمایشاتی در سال 1986 مشخص گردید که در ضمن پیری گلبرگهای رز و میخک مقدار ABA  افزایش می یابد. این افزایش قبل از کاهش وزن تازه مشخص شده ومی توان بوسیله پیش تیمار سولفات نقره یا co2 از آن ممانعت کرد.

     هورمون جیبرلین اثر کمتری روی افزایش طول عمر میخک داشته است و معمولاً بازشدن گلهای میخک را تسریع می کند همچنین کندکننده های رشد مانند:

g (Daminozid )b-g ، CCC ppm 500   ppm( hlormequat ) SADH 500  سبب افزایش طول عمر گل های میخک شده اند.

3- اجزای مورد استفاده در محلول های شیمیایی نگهداری گلهای شاخه بریده میخک

        بیشتر نگهدارنده های گل حاوی مواد قندی ، میکروب کش ها ، بازدارنده های اتیلن و تنظیم کننده های رشد و برخی ترکیبات معدنی می باشد.

نمک های 8- هیدروکسی کینولین با اسیدی کردن محیط و ایجاد ترکیب استرهای کینولین بایون های فلزی آنزیم های فعال عامل انسداد ساقه ، بعنوان یک باکتری کش و قارچ کش قوی در غلظت های 200 تا 400ppm   سبب افزایش طول عمر میخک می شوند.

       فروبردن ساقه های بریده میخک در غلظت ppm 1200 نیترات نقره به مدت 10 دقیقه سبب شده که طول عمر حدود 4 روز افزایش یابد.

       با این حال شاید بتوان گفت مهمترین ماده برای افزایش طول عمر میخک تیوسولفات نقره (STS) می باشد که بعنوان بازدارنده فعالیت اتیلن عمل می نماید و بطور گسترده ای مورداستفاده واقع می شود و میخک های تیمار نشده با STS  توسط بازارهای گل هلند، دانمارک و آلمان پذیرفته نمی شوند. ( نمونه هایی از گل ها برای مقدار یون نقره درآزمایشگاههای بازارازطریق روشهای اسپکتروفتومتریک کنترل می شود)( در سال های اخیر بعد از سال  2000 بعلت عوارض زیست محیطی STS ماده ضد اتیلن Ethyl-Boic به تدریج جایگزین STS می شود) .

در آزمایشی درسال 1983 مشخص گردید که 10 دقیقه تیمار گلها بریده میخک در محلول 4 میلی مولار STS  طول عمر گلها را دو برابر می کند. گلهای تیمار شده (STS) دارای طول عمر حدود 30 روز هستند در صورتی که گلهای تیمار نشده بمدت 6 تا 9 روزعمر کردند.افزودن ساکارز(10% ) به محلول نگاه دارنده حاوی (STS) عمر گلهارا بیشتر افزایش داده وبر کیفیت آنها می افزاید.

اسید سیتریک با غلظت 50  تا 800 ppm با کاهش PH آب و بهبود تعادل آب و کاهش انسداد ساقه سبب افزایش طول عمر میخک می شود.

نمک های پتاسیم آلومینیم (سولفات آلومینیم15/0 گرم) با افزایش غلظت اسمتیک و فشار پتانسیل سلولهای گلبرگ،جذب آب را بهبود بخشیده و طول عمر گل میخک را افزایش می دهند.همچنین در تحقیقی  در دانشگاه کالیفرنیا(دیویس)درسال1993 مشخص شدکه الکل اتانول 8% عمر گلدانی میخک رقم وایت  سیم رادو برابر می نماید.

4- مرحله شکوفایی مناسب چیدن میخک

      برای داشتن بیشترین طول عمر گل ها بایستی در کمترین حد باز شدن که از کیفیت و باز شدن خوب آنها مطمئن باشیم چیده شوند. باز شدن گل هایی که در مرحله غنچه برداشت شده اند گاهی اوقات بوسیله یک تیمار ساده و کوتاه با آب انجام می شود، همانطوریکه در مورد زنبق ها این گونه است درسایر گل ها مانند رز ،میخک ،داودی ، گلایول تیمار گلها با یک محلول حاوی قند معمولاً خیلی مؤثر تر از آب می باشد.

محققین نشان داده اند که میخک هایی که در مرحله غنچه برداشت می شوند ، حساسیت کمتری به اتیلن دارند و اتیلن کمتری تولید کرده و طول عمر بیشتری از میخک هایی که درمرحله بازتر برداشت شده دارند ضمن اینکه حمل و نقل گلهای غنچه آسانتر و اقتصادی تر می باشد.میخک هایی که در مرحله جوانه سفت یا کمی باز شده برداشت می شونداز عمر انباری طولانی تری برخوردار هستند جوانه های سفت به بیماریهای قارچی مقاوم تر هستند.گلهای کاملاً باز در دمای پایین حداکثر تا 3-2 هفته انبار می شوند،درصورتیکه جوانه ها بمدت طولانی تر تا 6 الی 10 هفته قابل نگهداری هستند.ولی برای حصول نتایج مطمئن بهتر است نگهداری بصورت جوانه بطور متوسط بمدت 4 تا 5 هفته باشد. ثابت شده است که میخک های برداشت شده در مرحله جوانه سفت و تیمار شده با تیو سولفات نقره  (STS) و ساکارز بمدت 20 تا24 هفته در دمای صفر تا یک درجه سانتیگراد ،بطور موفقیت آمیزی در انبار خشک قابل نگهداری هستند .

برداشت و انبارداری در مرحله جوانه دارای مزایای دیگری نیز هست از جمله :افزایش عملکرد،امکان حداکثر برداشت در آخرین مرحله برداشت محصول قبل از حذف کامل مزرعه به منظور کاشت گیاهان جدید ودر نتیجه کاهش فاصله زمانی بین کاشت ها است.بسته بندی آنهافشرده تر و در نتیجه مقدار شاخه حمل شده در واحد سطح بیشتر و هزینه حمل پایین تر است.

گلهایی که در مرحله جوانه برداشت شده اند برای شکوفایی کامل وبی عیب و نقص باید در محلول شکوفا کننده قرار داده شوند .در این شرایط نمو و باز شدن گلها سریع تر از شرایط عادی انجام شده وحتی کیفیت گل های باز شده بهتراز کیفیت گلهای تازه بر داشت شده در آن مرحله است .محلول های شکوفا کننده دارای مقادیر بالای ساکارز (12 – 10درصد ) هستند که به باز شدن سریع جوانه ها و افزایش عمر گلهای تولید شده کمک می کند .افزودن STS  و ترکیبات ضد قارچ و باکتری به حصول نتایج مطلوب تر کمک فراوان می کند. بهترین شرایط شکوفایی جوانه های گل در محلول های نگهدارنده دمای محیطی حدود 21 درجه سانتیگرادبا شدت نور حداقل 8/10 کیلو لوکس می باشد.       

 با دانستن این اطلاعات میخک کاران کلمبیایی معمولاً میخک ها را در دو مرحله غنچه بـــرداشت می نمایند و برای بازار اروپا گل ها غنچه تر از گلهایی که به ایالات متحده حمل می شوند برداشت می شوند. اکنون میخک به طور عادی در بسیاری از کشورهای تولید کننده در مرحله لبرنگی (paint brush) وقتی گلبرگ ها هنوز به طرف بیرون کج نشده اند برداشت می شوند.[11 ]

5-  برداشت

       بهترین زمان برداشت درطول شبانه روز اوایل صبح است، موقعی که گل ها درتورم کامل هستند. برداشت گل ها به وسیله چاقو یا قیچی های تیز انجام می گیرد.بعدازبرداشت ، گل های درجه بندی شده ودرمحلول دوام بخش دردمای 1تا 6 درجه سانتی گراد قرارداده می شوند. گل ها درمراحل مختلف قابل برداشت هستند. اززمان جوانه خیلی سفت تا موقعی که گلبرگ ها روی کاسبرگ ها خم می شوند.

برداشت جهت حمل به بازارهای دوربهتراست موقعی باشدکه گلبرگ باندازه 5/1- 5/0 سانتی متر بالای کاسبرگ رشد کرده باشند ودارای رنگ مطلوب رقم باشد. ارقام اسپری میخک زمانی برداشت می شوند که دوتا سه گل باز شده وبقیه جوانه ها رنگ گرفته اند . درارقام استاندارد 2تا 3 گره ودرارقام اسپری 3 تا 4 گره درزیر محل برش درزمان برداشت گل نگه داشته می شود، تا جوانه لازم برای دوره بعدی گلدهی وجود داشته باشد.

6- انبارداری

         درمقایسه با سایر گل های بریده میخک ها به مدت طولانی تری بدون کاهش در کیفیت قابل انبار کردن هستند.انبارداری خشک دردمای پایین یک روش معمول درنگهداری گل های میخک می باشد، هرچند که از انبارهای کم فشار نیز برای نگهداری استفاده می کنند. درطول انبارداری سرد ویا حمل ونقل دما باید بین صفر تا 5/1 درجه سانتیگراد حفظ شود ورطوبت نسبی انبار درحد 95- 90 درصد تنظیم شود. درچنین شرایطی تولید اتیلن به حداقل رسیده وسرعت پیر شدن کاهش می یابد . جریان مناسبی ازهوا نیز جهت تهویه وخروج گاز اتیلن  تولید شده لازم است.

برای بسته بندی ازجعبه های کارتونی استفاده می گردد. بخش داخلی جعبه هابا لایه های پلی اتلین وروزنامه پوشانده می شود. روزنامه هادرته جعبه ها، بین طبقات گل وروی جعبه ها قرادداده می شوند تا قطرات آب تشکیل شده راجذب نماید. گل ها نباید بالایه های پلی اتلین تماس داشته باشند وبطور کامل پوشانده شوند.

 ته جعبه ها بهتراست برای جلوگیری ازحرکت گل ها درحین حمل ونقل ، دارای برجستگیهای عرضی باشد. کارتونها قبل ازبسته شدن تا دمای صفردرجه سانتیگراد پیش سرما دهی می شوند.

جعبه ها باید به گونه ای چیده شوند که بین آنها فضای کافی جهت جریان هوای سرد وجود داشته باشد. علاوه براین وجود منافذ وسوراخ کافی دردیواره جعبه ها جهت اطمینان ازحرکت کافی وراحت هوا از درون بسته هالازم وضروری است . تعادل رطوبتی درداخل بسته ها  از اهم موارد مورد توجه است، کمبود رطوبت وتنش آبی باعث کاهش عمرانباری گل ها شده وبر عکس، رطوبت بالا وتجمع آب برروی شاخ وبرگ وگل ها موجب شیوع بیماری قارچی کپک خاکستری (Botrytis) وسایربیماری های بلایت گلبرگی می شود. یکی ازروش های مؤثر درجلوگیری ازگسترش این نوع بیماری ها، جلوگیری ازنوسانات دمایی وتشکیل  قطرات آب درداخل بسته هااست. چون گلبرگ های آلوده نه تنها کیفیت پایینی خواهندداشت ، بلکه عاملی جهت تولید اتیلن خواهد بود.

7- درجه بندی

      بعدازدوره انبارداری سرد، حمل طولانی ویاهردو ، گل های درجه بندی شده دسته بندی می شوند و پس ازبریدن ته ساقه ها در محلول دوام بخش گرم قرارداده می شوند تا آب ازدست رفته، جایگزین شود. انواع استاندارد دردسته های 25 تایی وانواع اسپری دردسته های هفت تا ده تایی باحدود 35 گل باز شده یا نیمه باز درجه بندی می شوند. میخک ها براساس صفات قابل اندازه گیری مثل طول ساقه ، استحکام ساقه وقطر گل درجه بندی می شوند. سایر صافت مثل وجود یا عدم وجودآفات ، بیماری ها، گل های بدشکل ، آسیب دیده، شکافتگی کاسبرگ ، ساقه های شکافته، گل های بدرنگ براساس قضاوت تعیین می گردند.

8- ژولیدگی میخک (Sleepiness)  :

       میخک به اتیلن تولیدی درونی واتیلن بیرونی حساس است، به این دلیل این گل رانباید درکنارسایر

میوه ها،سبزیجات وگل هایی که اتیلن زیاد تولید می کنند، انبارکرد، قرارگیری گل ها درمعرض اتیلن موجب پیری، ژولیدگی وکاهش جذب آب می شود. دراین شرایط وزن تروخشک گیاه پایین آمده وتنفس افزایش می یابد. درحالت ژولیدگی گلبرگ ها به طرف بالا پیچ خورده ، جمع شده وحاشیه آنها به طرف درون خم می شود، بطوریکه گل ها تقریباً بسته می شوند. علاوه بر اتیلن ، کمبود کلسیم ، عدم جذب آب یاازدست دادن آب ودمای بالادرطول انباردای می تواند موجب عارضه ژولیدگی درمیخک گردد.[1 ]

1-  روش اصلاحی

       یک اصلاح کننده میخک باید بداند که رنگ مطلوب بوسیله بازار مشخص می شود و یک رنگ متداول نسبت به یک رنگ جدید بیشتر تقاضا خواهد داشت . او می تواند توسط تکنیکهای هیبریداسیون و سلکسیون به رنگ های مختلف دست یابد.

با انجام خود گرده افشانی یا تلاقی بین واریته های تجاری بهتر با لاین های غیرخویشاوند و مشاهده تفرق نسل ها اصلاح گر می تواند نتاجی که دارای خصوصیات مطلوب هستند را انتخاب کرده وخود گرده افشانی و سلکسیون برای صفات برجسته را برای مدت 2 یا چند نسل ادامه دهد. با افزایش هموزیگوسیتی قدرت باروری معمولاً کاهش می یابد ولی گرده افشانی بین گونه های غیرخویشاوند معمولاً قدرت باروری را بر می گرداند.

خصوصیات برجسته یک والد:

 1- اندازه خوب گل

 2- سلامتی و قدرت زایشی خوب

3-میزان قند و وزن خشک بالا

 4- باروری گرده وبذر

یک اصلاح کننده اگر یک واریته خوب  را از میان 000/10 گیاهچه که بطور تصادفی تلاقی داده شده اند بدست آورد خوش شانس خواهد بود.

2- روش گرده افشانی

      وقتی گلها در حال باز شدن هستند اکثر گلبرگ های میانی و پرچم ها را حذف نمائید،  برای حفاظت مادگی و تخمک ، گلبرگ های بیرونی گیاه حذف نشوند ، مشخص شده است این گلبرگ ها تولید هورمونی می کنند که باعث افزایش تشکیل بذر می شود.

اگر میزان گرده کم بود یک پنس برداشته با آن بساک را جداکرده سپس بساک را روی مادگی بمالید یک ظرف کوچک حاوی الکل داشته باشید ، تا وقتی بساک دیگری بر می دارید قبل از آن پنس را به داخل ظرف الکل فرو ببرید ( اجازه دهید الکل قبل از برداشتن بساک تبخیر شود) تلقیح بلافاصله بعد از اخته کردن صورت می گیرد .

در آزمایشی که در دانشگاه ایالت کلرادو آمریکا صورت گرفت بهترین نتایج وقتی بدست آمد که بعد از تلقیح هیچ پوششی روی گلها قرار نگرفت  و گذاشتن پوشش بر روی گلها اغلب باعث پوسیدن تخمدان می شود.

بعد از سالهای زیاد کار تحقیقاتی ژنهای کنترل کننده برخی صفات در میخک مشخص شدند که در ذیل تعدادی از آنها آمده است.

3- صفات و ژنهای کنترل کننده این صفات

1- 3 رنگ گل:

      رنگ گل توسط ژنهای مختلفی کنترل می شود. A ژن کنترل کننده آنتوسیانین است و در گیاه حامل ژن a هیچ آنتوسیانینی تشکیل نمی شود.یک یا چندآلل میانی a تولید حاشورهای نوک مدادی بر روی زمینه سفید می کنند.

I تعیین کننده رنگ آنتوگزانتین می باشد:

I : سفید                        i : زرد

یک یا چند آلل میــــانی i تولید نوارهای مشخص از آنتوگزانتین و آنتـــوسیانین می کنند Y تعیین کننده گسترش رنگ می باشد :                                   Y : رنگ کامل y : رنگ خیلی کم

S : کنترل کننده غلظت آنتوسیانین می باشد:

S : کم رنگ (صورتی روشن ، ارغوانی ) s : پررنگ ( قرمز ،صورتی پررنگ ، زرشکی)

R : تعیین کننده نوع آنتوسیانین می باشد : R: سیانین          r : پلارگونین

 

 2-3 اندازه گل :

         اندازه گل یکی از فاکتورهایی است که کنترل آن مشکل می باشد. طول گلبرگ احتمالاً صفتی کمی

(quamtitative) می باشد، در تلاقی بین واریته های کوتاه گلبرگ و بلند گلبرگ همه طول های میانی در نسل اول مشاهده می شود در آزمایشی همه نتایج حاصل از تلاقی بین کاسبرگ های عریض و کوتاه ، شبیه والد  کوتاه بودند که معرف این است که عریض بودن کاسبرگ توسط ژن مغلوب کنترل می شود.

اندازه گل تحت تأثیر سطح پلوئیدی می باشد گیاهان تتراپلوئید معمولاًمیانگره های کوتاه و ساقه های محکم داشته ولی عملکردپایینی دارند . گلهای دیپلوئید ممکن است به بزرگی تتراپلوئیدها باشد همچنین دارای ساقه های محکم با طول نرمال می باشند میخک های دیپلوئید تمایل به تولید گلهای توپر دارند .

3-3 تیپ رشد:

       تیپ رشد میخک به سه قسمت زایشی ، میانی و رویشی تقسیم می شود واریته های تیپ زایشی دارای رشد سریع بوده و به سرعت گل می دهند ، این گلها علیرغم عملکرد بالا معمولاً کیفیت پایینی دارند. واریته های خوب تجاری در کلاس میانی قرار دارند. واریته های رویشی خصوصیات کاملاً غالب دارند ، تلاقی بین تیپ های زایشی و رویشی حتماً یک1 f  میانی نخواهد داد و خصوصیات خوب هر دو تیپ را میتوان داخل تیپ میانی بوسیله خود گرده افشانی 1f  دمای مطلوب و رشد جامعه بزرگ 2f  سلکسیون نمود. واریته های باغی میخک عموماً دارای تیپ میانی یا زایشی هستند و معمولاً نسبت به واریته های گلخانه ای در نسل اول تلاقی از لحاظ خصوصیات رشد غلبه دارند.

4-3 رایحه :

       رایحه صفتی مغلوب بوده و احتمالاً بوسیله یک جفت فاکتور کنترل می شود اگر هر دو والد معطر باشند نتاج نیز معطرخواهند بود. اگر یکی از والدین معطر باشند و دیگری برای این صفت هتروزیگوت باشد ، معمولاً مقدار قابل ملاحظه ای از نتاج معطر خواهند شد. حرارت در گسترش رایحه مؤثر بوده و گل ها در روزهای گرم رایحه بیشتری دارند.

5-3  بریدگی گلبرگ :

        بریدگی گلبرگ خصوصیت قابل توجهی است که بوسیله یک ژن کنترل می شود . اگر چه ممکن است بیشتر از دو آلل آن راکنترل کند .

6-3  ارتفاع گیاه :

        تلاقی بین گیاهان بلند با گیاهان کوتاه معمولاً نتاج میانی می دهد و به نظر می رسد که صفت غالبی نمی باشد خود گرده افشانی گیاهان کوتاه تولید گیاهچه هایی می کند که همگی کوتاه هستند و تیپ های غیرنرمال زیادی از تلاقی میخک ها ظاهر می شود . در آزمایشی تعدادی از این حالت هاکه شامل آلبینو بودن ، زردی ، پاکوتاهی ، لاغری و.. می باشدتشریح گردید ومشخص شدکه این حالت ها توسط یک آلل مغلوب کنترل

می شوند بیشتر این تیپ های غیرنرمال از واریته های هتروزیگوت ویلیام سیم حاصل شده اند.

7-3 شکل گل:

        شکل گل میخک یکی از عوامــــل مؤثر در زیبایی گل است . عمق گل و ارتفاع تاج می تواند توسط انتخاب و عوامل محیطی تحت تأثیر قرار گیرد.درجه حرارت بالا باعث می شود اکثر واریته ها،گلبرگهای مرکزی و عمیق رااز دست بدهند.بعضی کلون ها درهرشرایط محیطی تمایل به تولید گلهای بامرکز مسطح و گلبرگ های مرکزی کوتاه دارند .

8-3  مدت نگهداری گل شاخه بریده :

         این صفت یکی از صفات مهم برای گلهای شاخه بریده بوده و برای اینکه در نتاج بتوانیم این صفت را داشته باشیم باید هر دو والد حداکثر مدت نگهداری را داشته باشند.

آزمون هایی که معرف کیفیت خوب و زمان نگهداری است درذیل آمده :

1- گلهای والدینی را چند دقیقه متناسب با واریته های تجاری پذیرفته شده در معرض گازاتیلن قرار دهید این آزمایش اغلب در یک( ظرف) کوزه دهانه گشاده در دمای اطاق که گلهای تحت آزمایش اغلب در یک فلاسک آب قرار دارند انجام می شود میزان اتیلن آنها اندازه گیری می شود و یک بشر که از KOH اشباع شده است را برای جذب دی اکسید کربن که ممکن است بوسیله گلها ایجاد شود در کنار آن قرار میدهند . از سیب پوسیده می توان به عنوان منبع تولید اتیلن استفاده شود. گل های والدینی ، گل های اصلی که برای دورگ گیری استفاده شده وبذر آنها برای تولید فرزندان کاشته می شود.

  2-اندازه گیری مقدار قند ساقه گلها وقتی که گل ها آماده قطع شدن می باشند و مقایسه آن با یک واریته تجاری مطلوب که تحت همان شرایط رشد یافته است. این مورد می تواند بوسیله روشهای شیمیایی یا بوسیله کاغذ کروماتوگرافی انجام شود.

   3- اندازه گیری زمان واقعی بقاء گلهای شاخه بریده در درجه حرارت اتاق .

  4- اندازه گیری درصد وزن خشک گیاه مورد نظر با یک واریته مورد قبول تجاری که در زمان مشابه و تحت همان شرایط رشد یافته است.

1-4  کاربرد  کشت بافت در میخک:

        مهمترین کاربرد کشت بافت در میخک برای تولید گیاهان عاری از ویروس می باشد.  میخک دارای چندین ویروس اختصاصی شاملCarnation mottle virus , Carnation Ringspot virus ,Carnation lattent virus , Carnation vein mottle virus

می باشد . هر یک از ویروسها به نحوی باعث کاهش کیفیت گل میخک می شود و بعضی نیز مانند Latent virus ممکن است علائم خاصی روی گیاه ایجاد نکند اما کیفیت گل و گیاه و یا میزان تولید را کاهش می دهد که این کاهش حتی ممکن است تا قبل از انجام کشت مریستم و تولید گیاه عاری از ویروس مشخص نشود . برای تولید گیاه عاری از ویروس بهترین ریزنمونه ، مریستم می باشد و فاکتورهایی چون اندازه مریستم و تیمارگرمایی در تولید گیاه عاری از ویروس مؤثرند اندازه مریستم را معمولاً از 2/0 تا 5/0 میلی متر می گیرند اما با اعمال تیمارگرمایی می توان آن را به 1 تا 2 میلیمتر هم افزایش داد هر چه اندازه ریز نمونه بزرگتر باشد شانس رشد گیاه بیشتر خواهد شد.

برای کشت مریستم محیط های مختلفی ارائــه گردید اما در حـــال حاضر بهترین و معمول ترین محیط کشت ، محیط MS)  1962 Mura shinge and skoog ) می باشد و از هورمون هایی چون BA ، Kin  ، NAA می توان برای رشد مریستم استفاده نمود.

در کشت جوانه انتهائی ریز نمونه (Explant) قسمت انتهایی شاخه های گیاه مادری ، حاوی مریستم انتهایی بعلاوه دو یا چند برگ اولیه می باشد و اندازه آن بستگی به هدف مورد نظر دارد. اگر هدف پرآوری شاخه های جانبی باشد از قطعه بزرگتری استفاده می شود که  در مورد میخک این اندازه حدود 5/0 تا 2 میلی متر می باشد، ولی برای رسیدن به گیاهان عاری از عوامل بیماری زا این اندازه معمولاً 1/0 تا 5/0 میلیمتر و حالت ایده آل فقط مریستم انتهایی (Apical Meristem) بدون برگ های اولیه می باشد، که انجام آن بطور عملی بسیار دشوار است زیرا ریز نمونه ها به شدت حساس بوده و سریعاً از بین می روند . علاوه بر این در کشت جوانه انتهایی میخک اندازه ریزنمونه بر میزان هورمونها نیز مؤثر است به عبارت دیگر ریزنمونه  حاوی کلاهک مریستم ، (Meristem Dom) بعلاوه دو پیش برگ اولیه (leaft primordiak ) و یک جفت از برگ های توسعه یافته در محیط کشت MS بدون وجود هورمونهای اکسین و سیتوکینین به گیاهچه های کامل تبدیل می گردد ولی نمونه های کوچکتر حاوی مریستم انتهایی و دو پیش برگ اولیه برای تبدیل شدن به گیاهچه (Plantlet) به اکسین ها و سیتوکینین ها نیازمندند. [9]

2-4 کشت مریستم به منظور تهیه پایه های عاری از ویروس

Carnation Mottle Virus

        برای تهیه گیاهچه های میخک عاری ازویروس Carnation Mottle virus (carmv)  سه نوع محیط غذایی مایع وچهار اندازه مختلف قلمه مریستمی مورد آزمایش قرار گرفت، بهترین نتیجه ازنظررشد وتولید گیاهچه های عاری از ویروس وقتی عاید شد که قلمه های مریستمی 1-6/0 میلیمتری دریک محیط غذایی که حاوی یک میلی گرم درلیتر نفتیل استیک اسید (Naphthylacetic acid)  بودکشت داده شدند. دراین تحقیق امکان تهیه بوته های میخک عاری از Carmv بااستفاده ازتکنیک مریستم مورد توجه قرار گرفت.

روش بررسی: روش شناسایی Carmv ونحوه ی تفکیک بوته های میخک سالم وآلوده قبلاً توسط مشاری ودانش (1979) گزارش شده است.

قبل ازکشت مریستم برای تعیین آلودگی یا سلامت بوته ها، برگ روی گیاهان معرف بطور مکانیکی مایه زنی شد، سپس بوته های آلوده جهت برداشت وکشت قلمه های مریستمی مورد استفاده قرار گرفتند.

درمورد اخیرپس از کنارزدن برگ های اطراف جوانه های انتهایی وجانبی، قلمه های مریستمی توسط چاقوهای مخصوصی قطع وهردسته قلمه به طورجداگانه درسه نوع محیط غذایی مایع روی نوارهای کاغذ صافی مطابق روش فیلیپس (philips 1968) کشت شدند.محیط های غذایی مایع مورد آزمایش محیط های A,B,C  اساساًهمان محیط های کشت مولین وهمکاران (Mullin etal 1974) می باشد که درآن ها تغییرات مختصری داده شده است. ترکیب شیمیایی این محیط ها درجدول (1 ) ذکرشده است .کلیه عملیات تحت شرایط سترون انجام می گیرد. درسه آزمایش اول لوله های کشت درآزمایشگاه که حرارت آن بین 15 الی 30 درجه سانتیگراد متغیربود، ودر آزمایش چهارم لوله هادراطاق رشد باحرارت 2±20 درجه سانتیگراد زیر تابشی دائمی 200 فوت کندل نورفلورسنت سفید که مناسب ترین نوربرای رشد مریستم میخک می باشد (فیلیپس، 1968 ) قرار داده شدند. به محض ظهور ریشه ها ویا هر 15 تا 20 روز یکبار محیط غذایی لوله های کشت تعویض گردید. وقتی که گیاهک ها حداقل به ارتفاع 2- 5/1 سانتی متررسیده ودارای ریشه کافی شدند به گلدان های کوچک حاوی مخلوط مساوی پیت ماس (Peat moss) خاک وماسه استریل منتقل ودرزیر نور مصنوعی نگهداری شده وعلاوه برآبیاری معمولی هفته ای دوبار نیز بامحلول جانسون (Epstein) (1972 ) که چهار باررقیق شده بود آبیاری گردیدند. پس ازرشد کافی گیاهک ها به گلدان معمولی منتقل ودر گلخانه نگهداری شدند.

برای تعیین آلودگی ویروس بوته های میخک حاصل ازکشت مریستم ،شیره یک یا دوبرگ آن ها روی گیاهان معرف مایه زنی ودراکثر مواقع آزمایشات سرولوژیک بطریقه انتشار در آگار (Ball , 1979) نیز بعمل آمد.

در آزمایش اول روش پیشنهادی مولین وهمکاران (1974) برای کشت مریستم مورد ارزیابی قرار گرفت.  

جدول 1- مقایسه ترکیب شیمیایی سه نوع محیط غذایی مایع که جهت کشت مریستم میخک مورد استفاده قرار گرفت.

نوع محیط                                    medium

       C                  B                    A

نوع مواد                                 Components

       1/10              01/1               01/1

Knop’s  Solution                                   

    ml 5/0           ml 5/0        ml     5/0

Berthelot ’s Solution                              

ml   5/0  ml          5/0ml              5/0

Iron Solution                                         

      g0/30           g0/30            g0/30  

Dextrose                                                

     Mg0/1          mg0/1            mg0/1 

Thiamine Hcl                                        

mg     5/0 

Pyridoxin Hcla                                      

mg     0/2     

Glycine                                                  

g     1/0 

Meso – Inisitol                                       

Mg5/0

Nico tinic acid                                       

mg     1/0 

Kinetin                                                   

mg    5/2mg                                     0/1

Indoleacetic acid(IAA)                           

                          mg0/1

Naphthylacetic acis(NAA)                    

 

a  - نظربه اینکه این ماده یافت نشد از قرص های بنادون ساخت کارخانه روش که حاوی 8/18 درصد ماده مؤثربود استفاده شد.

محیط غذایی A   کشت شده پس از 2 هفته نیمی مجدداً به محیط غذایی A ونیم دیگر به محیط غذاییC منتقل شدند. درآزمایش دوم اثر طول قلمه (جدول 2 ) ودرآزمایش سوم اثر نوع محیط کشت (جدول 3 ) برای بدست آوردن گیاهک های عای ازویروس مورد بررسی قرار گرفت . درآزمایش چهارم که بصورت آزمایش فاکتوریل درطرح بلوک های کاملاً تصادفی بود 456 قلمه مریستم که ازنظر اندازه در 2 گروه 5/0-2/0 و1- 6/0 میلیمتری طبقه بندی شده بودند. انتخاب ودر محیط های غذایی A و B بطورمساوی کشت شدند. درهرتیمار 2 گیاهک پس از 2 هفته و20 گیاهک دیگر پس از 4 هفته انتخاب وبرای تعیین آلودگی ویروس روی گیاهان معرف مایه زنی شدند. درهرزمان قبل از مایه زنی طول ساقه هوائی گیاهک هااندازه گیری ومیزان رشدوریشه دهی آنها درجه بندی گردید.(جدول5 و6 )  نتایج آزمایش 4 موردتجزیه وتحلیل آماری قرار گرفت وبرای مقایسه میانگین ها از آزمون Chi – Square استفاده شد.

(جدول 2 ) اثراندازه قلمه های مریستم که درمحیط A کشت شدند روی درصد گیاهک های تولید نشده ودرصد گیاهکهای عا ری ازویروس

% Virus Free plantlets درصدگیاهکهای عاری ازویروس

%Grewto plantlets

درصد مریستمهایی که به گیاهک تبدیل شدند

Meristem Size(mm)

طول قلمه مریستم

(میلیمتر)

No.Of Meristems

تعدادمریستم کشت شده

_

00/00

0/3- 1/0

47

00/50

00/50

6/0-3/0

57

05/62

38/52

9/0- 6/0

49

00/25

08/73

2/1- 9/0

47

(جدول 3 )مقایسه اثردونوع محیط کشت روی تعدادگیاهک های میخک حاصله ازکشت قلمه های مریستمی 9/0- 3/0 میلیمتری ودرصد گیاهان عاری ازویروس

%Virus freeplantlets

درصدگیاهکهای عاری ازویروس

%Grewto Plantlets

درصدمریستم هایی که به گیاهک تبدیل شدند

No.Of Meristem Scultured

تعدادمریستم کشت شده

Medium

 

محیط کشت

33/33

00/55

60

A

00/50

00/60

40

B

نتایج:

     درآزمایش اول هیچ یک ازمر یستم هایی که به محیط غذایی C منتقل شدند زنده نماندند،درحالیکه مریستم هایی که درمحیط غذایی A کشت شده بودند رشد کرده و010/0 آنها به مرحله گیاهک کامل رسیده طبق آزمایش 033/0 آنها عاری از ویروس بودند. در آزمایش دوم هیچکدام ار قلمه های کمتراز 3/0 میلیمتر رشدنکردند،در حالی که با افزایش طول قلمه تعداد زیادتری از آنها رشد کرده به گیاهک تبدیل شدندولی افزایش اندازه سبب کاهش گیاهک های عاری از ویروس گردید.(جدول 2 ) در آزمایش سوم مریستم هایی که روی محیط غذایی B کشت شدندسریعاً رشد کرده ودرصد گیاهک های عار ی از ویروس در آن بیشتر از محیط A بود.(جدول 3 ) بطور کلی در محیط غذایی B تشکیل نسج کالوس (Callus) وایجاد ریشه بیشتروسریعتراز محیط A انجام گرفت.

در آزمایش چهارم ،اثر نوع محیط کشت روی تولید گیاهکهای عاری از ویروس قابل توجه بود.بدین ترتیب که می توان آلودگی گیاهکهای پرورش یافته در محیط غذایی A مانند آزمایش دوم در قلمه های بزرگتر بیشتربوده اما در محیط غذایی B از این بابت تفاوت معنی دار دیده نشد.(جدول 4 ) به نظر می رسد که ترکیب محیط کشت B در حذف ویروس گیاهکها بی تأثیر نبوده است.علاوه برآن بطوری که درجدولهای 5 و6 مشاهده

 می شود. رشدمریستم ها وتولیدریشه در قلمه های مریستمی بطول 1-6/0 میلیمتری که روی محیط B کشت شده اند ازهر ترکیب دیگری بهتراست.

جدول 4- اثر ترکیب محیط غذایی واندازه قلمه مریستمی  در رشدمریستم وایجادگیاهکهای عاری از ویروس میخکa

 

محیط  Medium B

محیط Medium A

No.Of plantlets

تعدادگیاهک های عاری ازویروس

MeristemsPlantles

درصدمریستم هایی که به گیاهک تبدیل شدن

No.Of Virusfree Plantles

تعدادگیاهک های عاری ازویروس

Meristemsgrew to Plantles

درصدمریستم هایی که به گیاهک تبدیل شدند

MeristemSize(mm)

اندازه مریستم

(میلیمتر)

        x 16

       x 51/53

        x 14

       bx 23/41

5/0- 2/0

         x         12

       y 81/72

         y        6

      y 56/74

0/1- 6/0

           

-a در هر تیمار 114 قلمه مریستمی کشت شد، ولی فقط 20 گیاهک حاصله از نظر آلودگی ویروسی امتحان شدند بنابراین هر تکرار شامل یک گیاهک می باشد .

-b میانگین هایی که دارای حروف یکسان نیستند با هم در سطح یک درصد (حروف بزرگ) یا 5 درصد(حروف کوچک) اختلاف معنی دار دارند.

برای نشان دادن اختلاف ارقام فوق از تست Chi-Square استفاده شد.

(جدول 5) اثرطول قلمه مریستمی و نوع محیط کشت روی رشد قسمت های هوائی گیاهک ها

Aerial growth(mm)

میزان رشد قسمت های هوایی (میلیمتر)

Medium

محیط

0.6 -1.0mm

0.2 – 0.5 mm

 

Meristems

مریستم های 1- 6/0 میلیمتری

Meristems

مریستم های  2/0- 5/0   میلیمتری

 

          Y 9/1

           aw9/0

A

           Z 2/3

            x 5/1

B

a – میانگین 20 تکرار، میانگین هایی که درردیف وستون ها دارای حروف مختلف می باشد باهم درسطح یک درصد اختلاف دارند. هرتکرار شامل یک گیاهک می باشد .

بحث:

      دراین بررسی پس ازانتقال قلمه های مریستم میخک ازمحیط غذایی A به C رشدمتوقف گردید، درحالیکه قلمه های مریستم توت فرنگی می تواننددرمحیط کشت اخیربه رشدخودادامه وتبدیل به گیاهک کامل گردند(مولین وهمکاران 1974 ) ، احتمال دارد علت عدم رشدمریستم های میخک درمحیط کشت C وجودکاینتین (Kinetin ) ومقادیر زیاد IAA دراین محیط باشد.(Phillips, 1368 , Meyeretal , 1973)

دراین آزمایشات هرقدرطول قلمه زیادتربود به همان نسبت درصدموفقیت برای بدست آوردن گیاهک های کامل وسریع الرشد زیادترگردید. زیرا نسوج اطراف مریستم های بزرگتربیشتربوده واحتمال وجود تعداد بیشتربرگچه های اولیه (Leaf primordia ) درآن هازیادتراست. دراین اندام ها مقدار هورمون های رشدی بیشتربوده وسبب تسریع رشدقلمه های ریزترمی گردند.(Leopold & Kriedernann 1975 ) ، درحالیکه درقلمه های ریزتر مقداراین نسوج کمتروازاثرات مثبت آن کاسته می شود. بطوریکه قلمه های کوچکتر از 0/3 میلیمتر قادرنبودند درهیچ یک ازمحیط های کشت آزمایشی رشد نمایند. ازطرف دیگر استفاده ازقلمه های مریستم بزرگ امکان بدست آوردن گیاهک های عاری ازویروس راکاهش می دهد.

(جدول 6 ) اثرطول قلمه مریستمی ونوع محیط کشت روی ریشه دهی

گیا هک های a

Root development

ضریب ریشه دهی                                       index

Medium

محیط

x 1/0- 6/0

5/0-2/0

 

x 35/0

bx15/0

A

Y65/1

x25/0

B

b- میانگین 20 تکرار، میانگین هایی که درردیف هاوستون هادارای حروف مختلف می باشد، باهم در سطح یک درصداختلاف دارند.

هولینگز (Hollings , 1965 )  روش حرارت درمانی ( Heat therapy ) راباکشت مریستم تلفیق نموده وتوانسته ازقلمه های مریستم بزرگترنیز گیاهک های سالم به دست آورد.

درآزمایش چهارم نشان داده شدکه بااستفاده از محیط غذایی B کشت مریستم های بزرگ یاکوچک نتایج مشابهی درایجاد گیاهک های عاری ازویروس به دست می دهد.

چون فرقی میان این محط کشت بامحیط A دروجودهورمون رشد NAA به جای IAA بود لذا می توان حدس زدکه هورمون اولی اثرشیمی درمانی (Chemo therapy )  روی مریستم های بزرگ آلوده داشته است . اثرشیمی درمانی هورمون NAA نیز قبلاً مورد توجه قرار گرفته(Ouak,1972) ونتایج آزمایش فوق نیز مؤید اثر این ماده می باشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                              

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2- اثرات نور بر سرعت رشد میخک

     خصوصیات فیزیکی سالانه خورشید (انرژی خورشیدی) نسبت به عرض جغرافیایی وموقعیت مکانی بسیار متفاوت است .این شرایط و موقعیت ها سبب تغییراتی در نور گرایی و رشد میخک می گردد. میخک اصالتاً یک گیاه روزبلندبوده وفقط درتابستان گل می داده است.تکامل عادت گلدهی میخک که ابتدا توسط اصلاح گران فرانسوی و بعدها توسط اصلاح گران آمریکایی صورت گرفت ،این گیاهان را از قید و بند مربوط به طول روز رهانید.

اکثر محققان،میخک رابه عنوان گیاه روز بلند اختیاری که بسیاری از خصوصیات نور گرایی آن وابسته به درجه حرارت می باشد معرفی کرده اند.

آزمایشات دیگرنشان دادکه در روزهای کوتاه گل آغازی به تأخیر می افتد ،یک روز کوتاه 8 ساعته با نور طبیعی غنچه های گل با تعداد بیشتری گره در مقایسه با یک روز بلند(8 ساعت نور طبیعی بعلاوه 9 ساعت نور کم) تولید نمود.

افزایش گره هادردوتا ازواریته ها(بصورت میانگین)37 و44% بودودوواریته می تایم وپورتیان دردوره نوری 8 ساعته به ترتیب 65 و94 روز تأخیر در باز شدن غنچه (Budding) نشان دادند.

همچنین با افزایش طول روز فاصله میان گره ها و رشد ریشه در قلمه ها افزایش یافت و از طرفی تغذیه با سطوح پایین نیتروژن اثرات روز را بسیار تشدید نمود.  [8]

شدت ودوره نوری(فتوپریود)درگل انگیزی میخک موثراست.زمانی که شدت نور بالاست گل انگیزی سریعترانجام می گیرد وتعدادکمتری برگ برروی ساقه ها تشکیل می شود.

درشرایط شدت نورپایین وضعیت برعکس می شود، گل انگیزی به تعویق افتاده وبرتعداد برگ ها برروی ساقه هاافزوده می شود.حداقل شدت نوربرای حفظ وتداوم رشد درمیخک5/21 کیلولوکس است .بین شدت نور وطول روز جهت گل آغازی اثر متقابل وجوددارد. درشدت نورکم 20 تا30 روز بلندو درشدت نوربالا 7  تا  14 روزبلند برای تشکیل گل درمیخک نیازاست. برای اینکه طول روز اثر لازم رادرگل انگیزی داشته باشد باید یک حداقل برگ بین6 تا8 برگ بروی ساقه هاوجودداشته باشد.درروزهای بلند میزان شاخه زایی گیاهان کاسته میشود، به این خاطر لازم است گیاهان مادری برای تهیه قلمه درروزهای کوتاه پرورش یابند.

تراکم کاشت درمیزان شدت نوردریافتی موثراست.درمناطق باشدت نورکم می توان ازنورمکمل استفاده کردویا تراکم گیاهان  راپایین آورد.درغیراینصورت ازتعداد شاخه های گل دارکاسته شده،کیفیت وزن تروخشک گلها نیز پایین می آید.درحال حاضردرگلخانه های تجاری میخک بطورمتناوب21روز، روزهای بلند و21 روز، روزهای عادی اعمال می شود.درصورتیکه بعدازدوره21روزه روزهای بلند،روزهای عادی باکمتراز12ساعت اعمال شود،دراین صورت رشدهای جدید برای تولید گل دردوره بعدی آغازخواهدشد.دروه طولانی روزهای بلندسبب می شوداکثرجوانه های جانبی تولیدگل بکنندودیگرجوانه کافی برای دوره بعدی محصول باقی نماند. زمانیکه عمرمفید گیاهان به اتمام رسیده وقراراست گیاهان حذف شده وباگیاهان جدید جایگزین شوند، دراین صورت می توان بااعمال مداوم روزهای بلند به حداکثر گل درآخرین برداشت دست یافت.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

یک برنامه تولیدی پیشنهادی برای میخک های بریده به روش سربرداری منفرد

کاشته شده دربیستم اردیبهشت

مراحل کاشت

زمان

دما

 

کاشت قلمه های ریشه دار

 

 3تا4  هفته

روز:16-13

 

شب:10

 

سربرداری          

 

 

بیستم خرداد

روز:16-13

 

شب:10

 

گلدهی

 

 

شهریورتامهر

روز:16-13

 

شب:10

 

تناوب روزهای بلندوروزهای عادی

 

 

مهربه بعد

روز:16-13

 

شب:10

 

توضیح:

       1-درطول روزهای کوتاه پاییز درحدود21 تا 31 هفته طول می کشد تا بعداز برداشت گل، شاخه های جانبی تولید گل بکنند درصورتی که درطول روزهای بلند این مدت کمتر وبین 15 تا 19 هفته می باشد.

2- دراین برنامه بعدازبرداشت اول درشهریوریا مهرماه،روزهای عادی کوتاه خواهندبودواین یه تولید سریع شاخه های جانبی کمک خواهدکرد.بعدازاینکه شاخه های جانبی6 تا 8 برگه شدند،دوره روزهای بلندآغاز خواهدشد وچرخه تولید همین طورادامه پیدا خواهد کرد ، تازمانی که گیاهان بطور کامل حذف شوند وباگیاهان جدید جایگزین گردند.    [2]