نظام صنفی کارهای کشاورزی شهرستان محلات
هویت بخشیدن به کشاورزان زحمت کش
۱۳٩۱/۱٠/٥
خفتگی بذور ... نظرات() 

خفتگی بذور

 

عکس

هنگامی که یک بذر از گیاه جدا می شود عاملی به نام خفتگی اولیه از جوان زدن فوری بذر جلوگیری می کند،در طبیعت انواع مختلفی از خفتگی اولیه وجود دارد که عبارتند از:

 

1-خفتگی فیزیکی(خفتگی پوسته بذر)این خفتگی در نتیجه پوشش های بذری ایجاد می شود که در برابر آب غیر قابل نفوذ می باشند.این خفتگی بذر خشک را برای سالها حتی در دمای زیاد حفظ می کند. با به کارگیری روش هایی که پوسته بذر را نرم کرده یا خراش می دهد می توان این خفتگی را از میان برد.بذرهای بعضی تیره های گیاهی به صورت ژنتیکی دارای خفتگی فیزیکی می باشند مانند:بقولات،تیره ختمی،تیره گل اختر،تیره شمعدانی،تیره نیلوفرو تیره سولاناسه.

برای اطلاعات بیشتر ادامه مطلب را کلیک کنید


2-خفتگی مکانیکی(پوسته های سخت بذر)دربعضی بذور ساختارهای احاطه کننده بذر خیلی سخت می باشند:پوست گردو،هسته زیتون.این پوسته های سخت اجازه توسعه رویان را نمی دهند و ایجاد خفتگی مکانیکی می کنند در این بذور آب ممکن است جذب شود اما وجود مواد سختی که لایه هارا به هم می چسباند ایجاد اشکال می کند.

 

3-خفتگی شیمیایی(خفتگی بازدارندگی)گاهی مواد شیمیایی که در میوه و بافت های پوششی بذر وجود دارد و پس از برداشت در بذر باقی می ماند به عنوان بازدارنده های رشد عمل می کنند برای مثال خفتگی در بذرهای زنبق مربوط به یک ماده بازدارنده رشد می شود که قابل حل در آب و اتر می باشد و در اندوسپرم وجود دارد و می توان آن را توسط آب شست ویا با جدا کردن رویان مشکل را برطرف کرد.

بازدارنده ها در بذر های تیره هایی مانند تیره ناز و سایر گونه هایی که درآنها رویان به صورت احاطه گر قرار دارد و همچنین بذر تیره هایی که پوسته بذری نازک  همراه با لایه داخلی لعاب دار دارند مانند تیره شب بو ،تیره بنفشه،تیره نعناع (اسطو خودوس)حاوی مواد بازدارنده می باشند.

 

4-خفتگی مر فولوژیکی(رویان نا بالیده و رویان توسعه نیافته)در برخی از تیره های گیاهی  بزرگ شدن و رشد کامل رویان پس از جدا شدن بذر از گیاه وپیش از آغاز رویش انجام می شود که دراین صورت دو حالت وجود دارد:

نوع اول گیاهانی که رویان نا بالیده دارند که دراین صورت رویان کمی ازپیش رویان که دراندسپرم بزرگی قرار گرفته بزرگتر می باشند بذور تیره های گیاهی مانند:آلاله (شقایق نعمانی و آلاله)،تیره خشخاش (شقایق و شقایق کالیفرنیایی)،تیره آرالیاسه(آرالیای برگ پهن)این حالت را دارند در این بذور بازدارنده های رشد همچنین در اندسپرم دیده شده وبه ویژه در دماهای زیاد فعال می شوند.

شرایطی که باعث رشد این گونه بذرها می شوند عبارتند از:

الف)مواجه کردن این بذور با دمای 15درجه سانتی گراد یا کمتر

ب)مواجه کردن با دماهای متناوب

پ)تیمار با مواد شیمیایی مانند نیترات پتاسیم یا اسیدجیبرلیک

نوع دوم گیاهانی که رویان های توسعه نیافته دارند در این حالت رویان شکلی موشکی یا اژدر مانند دارد و ممکن است نیمی از اندازه حفره بذر را پرکند تیره هایی مانند:تیره آزالیا (آزالیا) وتیره پریمولا (سیکلامن و پامچال)به این صورت می باشند:شرایط دیگری مانند نیمه قابل نفوذ بودن پوسته های درونی بذر و بازدارنده های رشد ممکن است در بذر تازه برداشت شده وجود داشته باشد که با تیماربا اسیدجیبرلیک در دمایی در حدود 20درجه سانتی گراد رفع می شود.

 

5-خفتگی فیزیولوژیکی.عبارت است از رکود اولیه ای که در بسیاری از بذرهای تازه برداشت شده گیاهان علفی دیده می شود و با خشک انباری از میان می رود. دوران این خفتگی بسته به نوع گیاه ممکن است یک تا شش ماه باشد که با نگهداری در انبارهای خشک در ضمن بازار رسانی می توان این نیاز بذر را مرتفع ساخت.

بذرهایی که دارای خفتگی فیزیو لوژیکی هستند نیازهای محیطی خاصی برای رشد دارند برای مثال بذر تاج خروس فقط در دمای بالای یعنی حدود 30درجه سانتی گراد رشد می کند این در حالی است که عده ای دیگر از بذور نباید در معرض دمای بالای 25درجه سانتی گراد قرار بگیرند این حالت در رابطه با نور نیز در بذور دیده می شود.

 

میان خفتگی.بذرهای بعضی گیاهان برای زودتر جوانه زدن نیاز به یک دوره سرما دهی دارند .در این بذور بدون سرمادهی هم بذر بالاخره جوانه می زند اما سرمادهی به میزان زیادی برشتاب جوانه زدن تأثیر دارد. این نوع رکود میان خفتگی نام دارد وبه نظر می رسد عامل آن درپوشش های احاطه گر بذر  می باشد.

 

6-خفتگی عمیق فیزیولوژیکی(خفتگی رویانی).این نوع خفتگی مربوط به عواملی در خود رویان می شود و عبارت است از نیاز بعضی بذور به یک سرمادهی یک تاسه ماهه به طوری که در این مدت امکان آبگیری و دسترسی  به هوا وجود داشته باشد. این گونه بذرها به سرمادهی مربوط نیاز دارند که برآورده کردن این نیاز اصطلاحا"چینه سرمایی نام دارد در طی این عملیات بذرها بین لایه های ماسه  مرطوب یا در جعبه های  کاشت یا در زمین قرار داده شده  وبا دمای سرد در هوای آزاد یا یخچال مواجه می شوند.تغییرات بیولوژیکی درون بذر در ضمن سرمادهی مرطوب به اصطلاح پس رسی نام دارد این تغییرات نیاز به رطوبت ،تهویه ،سرما و زمان دارند.

 

7-خفتگی رولپه.برخی از بذور نیازهای سرمایی متفاوتی برای ریشه چه،زیر لپه و رولپه دارند این بذور به دو گروه ئتقسیم می شوند:

گروه اول:بذرهایی که ابتدا در یک دوره گرم یک تا سه ماهه جوانه زده ریشه تولید می کنند و زیر لپه آنها رشد می کند ولی به یک دوره یک تا سه ماهه سرما نیاز دارند تا رولپه آنها بتواند رشد کند گونه های مختلف سوسن ،بداغ و گل صد تومانی این حالت را دارند.

گروه دوم :بذرهایی هستند که به یک دوره سرما نیاز دارند تا رویان پس رسی کند  سپس به یک دوره گرم برای رشد ریشه  و پس از آن به یک دوره خنک برای تحریک رشد ساقه نیاز دارند .این گونه بذرها در طبیعت برای جوانه زدن نیاز به دو فصل رشد کامل دارند.

8-خفتگی دوگانه .عبارت است از همرا ه بودن دو یا چند نوع خفتگی با هم مانند خفتگی بذر و خفتگی رویان.

برای جوانه زدن برای مثال باید پوسته های بذر به نوعی تغییر داده شوند تاآب بتواند به رویان برسد و پس ازآن پس رسی رویان باید انجام شود. گرما و پس از آن سرمادهی منجر به رفع خفتگی می شود.

 

9-خفتگی ثانویه.خفتگی اولیه در طبیعت یک سازگاری در جهت کنترل زمان و شرایط برای جوانه زدن بذر می باشد. خفتگی ثانویه سازگاری دیگری است که از جوانه زدن بذر آبگیری کرده در صورت مساعد نبودن سایر شرایط جلوگیری می کند و به این ترتیب موجب بقای گیاه می شود.

خفتگی ثانویه را می توان با استفاده از سرمادهی ،گاهی نور و دربعضی حالات با تیمار کردن با هورمون های محرک جوانه زدن به ویژه اسید جیبرلیک  از بین برد.