نظام صنفی کارهای کشاورزی شهرستان محلات
هویت بخشیدن به کشاورزان زحمت کش
۱۳٩۱/٩/٧
سن گندم ... نظرات() 

سن گندم

عکس

مقدمه

برطبق آمار سازمان خواربار و کشاورزی سازمان ملل متحد،قسمت مهمی از مواد غذایی مردم دنیا از انواع غلات تآمین  می شود.در میان انواع غلات،گندم از نظر سطح زیر کشت ،مقدار محصول و مصرف در درجه اول اهمیت قرار دارد .زیاد شدن جمعیت دنیا باعث احتیاج به مواد غذایی بیشتری شده است. دانشمندان و کارشناسان رشته کشاورزی،تلاش زیادی می کنند تا از انواع مواد موجود در کره زمین ،بهره برداری بیشتری بکنند.آنها در این راه موفقیتهای خوبی به دست آورده اند.حفظ کردن محصول گندم در مقابل آفت ها ،بیماریها وعلف های هرز یکی از مهمترین  راه های افزایش این محصول مهم  و رسیدن به خودکفایی است. به همین دلیل و با توجه به اهمیت آفت سن گندم  از بین کلیه آفت های گندم برنامه مبارزه با این آفت به صورت یک برنامه مستقل با عنوان پروژه مبارزه همگانی با سن گندم انتخاب شده و اجرا می شود. در این برنامه همه کشاورزان و مسئولین و ظیفه دارند با این آفت مبارزه کنند .خسارت این آفت موجب می شود ارزش غذایی گندم کم شود و مقدار زیادی از محصول از بین برود. اکنون سالانه در بیش از یک میلیون هکتار از مزرعه های گندم  و جو کشور علیه این آفت مبارزه شیمیایی انجام می شود. خوب است بدانید که علاوه بر سن گندم،سن های دیگری هم هستند که به مزرعه های غلات حمله می کنند ولی خسارت آنها بسیار کمتر از خسارت سن گندم است.

برای اطلاعات بیشتر ادامه مطلب را کلیک کنید


 

مشخصات ظاهری سن گندم

سن گندم به علت نحوه زندگی خود،مشخصات متفاوتی دارد.بعضی از سن ها که در جاهای بلند مانند کوهستانها زندگی می کنند و از علفهای همان محل تغذیه می کنند،جثه کوچکی دارند.بعضی دیگر از سن ها که از مزرعه های گندم  وجو تغذیه می کنند جثه بزرگی دارند.به همین دلیل طول حشره کامل سن حدود 12تا 14میلی متر و عرض آن 6تا7میلیمتر متغیر است.

رنگ حشره کامل سن،قهوه ای و زرد خاکی روشن تا تیره متغیر است.تعداد کمی از سن ها به رنگ  های سیاه ،قرمز  ومسی رنگ دیده می شوند.سر سن به شکل مثلث است و روی آن دو عدد شاخک پنج بند و سه جفت پا قرار دارد که رنگ آنها مانند رنگ عمومی بدن سن است. تخم سن به شکل گرد است و اندازه آن یک میلی متر است.رنگ تخم تازه ،سبز روشن است که به تدریج سبز تیره می شود.ازتخم سن ،پوره که همان نوزاد سن است خارج می شود .پوره به رنگ تیره است.

مرحله های زندگی سن

حشره کامل سن گندم در کو ه ها و در زیر علف ها و بوته ها به خصوص بوته گون و درمنه ،خواب زمستانه را می گذراند .در اواخر زمستان و اوایل بهار،پس از گرم شدن هوا  ورسیدن دما به 18درجه سانتی گراد تعدادی از سن ها به طرف مزرعه های گندم وجو پرواز می کنند.تعدادی از سن ها که نزدیک دیمزارها زمستان گذارنی می کنند،فاصله زیادی با مزرعه های گندم وجو ندارند ،بنابراین پس از پایان زمستان گذرانی با اندکی پرواز به مزرعه ها می رسند .گروهی دیگر از سن ها که با مزرعه ها فاصله دارند مجبور هستند این راه را پرواز کنند .گاهی سن ها 25تا30کیلومتر پرواز می کنند .به عمل پرواز سن ها و رسیدن به مزرعه گندم و جو ریزش مادر می گویند.ریزش سن ها در یک ،دو یا سه مرحله انجام می شود.چنانچه شرایط آب وهوا خوب باشد ،(هوای بهار گرم باشد)ریزش سن ها در یک مرحله انجام می شود. اما در صورت بارندگی ،سرما وباد ،ریزش سن ها در2تا3 مرحله انجام می شود.در مزرعه هایی که زود کاشته شده اند و محصول رشد کافی دارد ،سن ها بیشتر ریزش می کنند.

سن مادر

سن مادر پس از ورود به مزرعه از برگ ، ساقه  وجوانه مرکزی گیاه گندم تغذیه می کند.بعد ازیک  تا دو هفته تغذیه ،سن مادر جفتگیری می کند و حشره ماده حدود 70تا 80تخم در دسته های 14تایی زیر برگ های گندم می گذارد.تخم ها پس از مدتی باز می شوند و پوره ها (نوزادان سن)خارج می شوند.

پوره ها

پوره ها 5مرحله را می گذرانند تا به حشره کامل نسل جدید سن تبدیل شوند.پوره های سن اول خیلی کوچک وتیره رنگ هستند ودر پایین بوته های گندم وپشت برگ ها در سایه زندگی می کنند.پوره ها ی سن اول تا اواسط سن دوم بدون حرکت وتغذیه می مانند .پس از این مرحله ،دوره تغذیه ورشد شروع می شوند .هرچه پوره ها بزرگتر می شوند ،ازگندم ها بیشترتغذیه می کنند وخسارت زیادی می زنند.

سن بالغ

پس ازآنکه دوره تغذیه سن های بالغ نسل جدید تمام شد،آنها به مکان های تابستان گذرانی می روند.این عمل برای دورشدن ازگرمای محیط مزرعه برای سن ها لازم است تادریک محیط آرام وخنک استراحت کنند.پس ازبارندگی های پاییزه ،سن ها محل خودرا عوض می کنند وبه قسمت های جنوبی وآفتابی می روند وتا پایان زمستان درآن مکان ها باقی می مانند .

 

نحوه خسارت سن

درصورتی که با سن مبارزه نشود واز روش های کنترل این آفت استفاده نشود ، این آفت می تواند تاصد در صد محصول گندم وجو را ازبین ببرد .خوب است بدانید که در دو مرحله خسارت می زنند که شناخت این دو مرحله ومبارزه به موقع می تواند جلوی خسارت را بگیرند.این دو مرحله به شرح زیر هستند :

1- خسارت در مرحله سن مادر:همانطور که گفتیم سن مادر پس از ریزش به مزرعه ها از برگ ،ساقه و جوانه مرکزی گندم تغذیه می کنند .اگر شدت حمله بیشتر بشود جوانه مرکزی گیاهان زرد می شود و مزرعه گندم به یک علفزار تبدیل می شود .سن مادر خرطوم خود را درهر قسمت ازگیاه گندم که بیرون از خاک قرار دارد وارد می کند وخسارت می زند.ازمحل خرطوم حشره به گیاه به بالا ،به رنگ زرد تازرد مایل به قهوه ای در می آید وخوشه ها سفید رنگ می شوند.

2- خسارت درمرحله پورگی :دراین مرحله ،پوره ها باعث خراب شدن دانه ها می شوند وبا وارد کردن ماده ای دردانه گندم ،کیفیت نانوایی محصول را پایین می آورند.این ماده طعم وبوی نامطبوع وبدی دارد وبرای سلامتی انسان ضرر دارد. آفت سن دراین مرحله می تواند تاصد درصد به دانه های گندم حمله کند وآنها رانابود کند.ازنشانه های دانه های سن زده گندم یک نقطه تیره رنگ با هاله بی رنگ دور آن است که درمتن دانه گندم ،کاملا"مشخص است. خوب است بدانید که این خسارت باخسارت هیچ آفت وبیماری یکسان نیست .

 

روش های کنترل آفت سن

مهمترین کاری که یک کشاورز باید برای مقابله باسن انجام دهد،کنترل آفت سن به شرح زیراست :

1-درمناطق آلوده ودرشیب های بالای 8درصد ،گندم کاری نشود .این کار می تواند اثر مهمی در کاهش جمعیت سن داشته باشد .

2-تناوب زراعی رابا محصولاتی مانند جوانجام دهید،درمناطق آلوده به سن به خصوص موقعی که آفت طغیان کرده است ،2تا3سال ازکاشت گندم خودداری کنید این کار برای کاهش آفت سن اهمیت دارد.

3-از تخریب مراتع وتبدیل آنها به زمینهای زراعی ،خودداری کنید.به خصوص اگر جهت شخم صحیح نباشد ،باعث فرسایش خاک می شود واین کار اثرهای بدی درمحیط زیست دارد.یکی ازاثرهای بد ،طغیان آفت هایی مثل سن گندم است .

4-سفارش می شودکه در اطراف مزرعه های گندم ،درختانی که بدنه نا صاف دارند ویا آفتابگردان وگیاهان مشابه بکارید.این کار به دشمنان طبیعی آفت سن مانند مگس فازیا ونوعی زنبور کمک می کند.زیرا مگس فازیا تخم های خود را به پشت سن مادر می گذارد و کرم های خارج شده ازآن تخم ها از سن مادر تغذیه می کنند .

5-درزمین های کم بازده به جای گندم وجو،گیاهان دیگری بکارید .

 

مبازره شیمیایی باآفت سن

اگر درمزرعه تعداد سن ماده وپوره های آن زیاد باشد ودشمنان طبیعی نتوانند آنها را کنترل کنند،باید مبارزه شیمیایی انجام شود. شما کشاورزان عزیز باید به طوردائم در مزرعه های خود سرکشی کنید.اگر تعداد سن ها درهر متر مربع بیش از تعداد مجاز باشد ،موضوع رابه کارشناسان جهاد کشاورزی خبر بدهید .کارشناسان مرکز خدمات بادیدن مزرعه وبه دست آوردن اطلاعات لازم ،زمان ونحوه صحیح مبارزه شیمیایی را به شما کشاورزان خواهند گفت.

حد لازم برای مبارزه شیمیایی باسن گندم وجو:

1-سن مادر:موقعی که بیشتر از 90درصد سن های مادر از محل های زمستان گذرانی به مزرعه های غلات ریزش کردند،مطابق جدول زیر باید مبارزه شیمیایی را انجام داد.

جدول شماره 1-حد لازم برای مبارزه شیمیایی باسن مادر                                                                                                            

                            

نوع محصول

نوع محصول

پیش بینی عملکرد در هکتار

تعداد سن درهر متر مربع

گندم آبی

زود کاشت

بیشتر از 3تن

4

گندم آبی

زود کاشت

کمتر از 3تن

3عدد

گندم دیم

زود کاشت

2تا3تن

2عدد

گندم دیم

 

کمتر 2تن

1عدد

 

2-پوره ها :بهترین زمان مبارزه با پوره ها سن دوم پورگی است.برای این کار سمپاشی باید مطابق جدول شماره 2انجام شود.

جدول شماره 2-حد لازم برای مبارزه شیمیایی باپوره سن

نوع محصول

پیش بینی عملکرد در هکتار

تعداد سن درهر متر مربع

گندم آبی

بیشتر از 3تن

6عدد

گندم آبی

کمتر از 3تن

4عدد

گندم دیم

2تا3تن

4عدد

گندم دیم

کمتر 2تن

4عدد

 

سموم مورد استفاده :فنیترویتون ،یک لیتر درهکتار

فنیتون یک لیتر درهکتار

دسیس 300سی سی درهکتار

دیپترکس 2/1کیلوگرم درهکتار

 

نمونه برداری

کشاورزان عزیز گندم وجو کار اینکه بدانید مزرعه شمارقابل هست یانه باید ازمزرعه خود نمونه برداری  کنید.برای این کاربهتر است ازیک وسیله چارچوب مانند چوبی یافلزی به نام پلات استفاده کنید .پلات را معمولا"به اندازه یک متر دریک متر می سازند .برای نمونه  برداری ،درطول قطر مزرعه ،ازابتدای تا انتهای قطر 10بار به صورت تصادفی پلات رادر روی بوته های گندم قراردهید.بعد ازانجام این کار،درهمان محل پلات ،باتکان دادن بوته هایی که داخل پلات قرارگرفته اند ،تعداد سن ها را بشمارید .اگرتعداد این آفت به حد لازم برای انجام مبارزه شیمیایی رسید،مزرعه شما به سمپاشی نیاز دارد.اگرتعدادسن ها به حد لازم نرسید ،سمپاشی لازم نیست .درمرحله سن مادر ،هر 3تا 4روز یکبار کار نمونه برداری را انجام دهید .

برای اینکه بدانیم مزرعه قابل سمپاشی است یانه ،باید ازمزرعه نمونه برداری کرد.